της Συντακτικής Ομάδας
Είναι λογικό σε μια μεταβατική περίοδο να παρατηρείται μια σχετική αστάθεια: οι αλλαγές χρειάζονται χρόνο για να αφομοιωθούν.
Με την αλλαγή δεκαετίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση άλλαξε ηγεσία, αλλά και κανόνες. Τον ανεπαρκή ομολογουμένως, κ. Barroso τώρα συμπληρώνουν ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Van Rompuy και η βαρώνη Ashton, ως Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας. Η νέα ηγεσία, θεωρητικά τουλάχιστον, αποτελεί την απάντηση στην ανάγκη της Ένωσης για ευρύτερο συντονισμό, αμεσότερη επικοινωνία κ ενιαίο λόγο, τόσο εντός, όσο και εκτός των συνόρων της. Η συγκυρία όμως, δεν υπήρξε ευνοϊκή.
Μετά την επικύρωσή της από όλα τα κράτη μέλη, η Συνθήκη της Λισαβόνας τέθηκε πανηγυρικά σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου. Νέες προοπτικές διανοίγονταν για το διεθνή ρόλο που όλοι ευαγγελίζονταν. Στη Σύνοδο της Κοπεγχάγης για τις κλιματικές αλλαγές όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση απέτυχε: ούτε συμβιβασμούς επιδίωξε, ούτε πίεση κατάφερε να ασκήσει. Αντιθέτως, εμφανίστηκε με υπεροψία να υποστηρίζει προτάσεις που η πλειοψηφία των υπολοίπων θεωρούσε είτε ανέφικτες, είτε εχθρικές προς τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Ως εκ τούτου, παρέμεινε στο περιθώριο, παρακολουθώντας τον Barack Obama να μαζεύει την τελευταία στιγμή μερικές υπογραφές σε ένα κείμενο διακηρυκτικού χαρακτήρα που θα αποσοβούσε (;) τον επικοινωνιακό όλεθρο.
Στις 12 Ιανουαρίου πραγματικός όλεθρος: σεισμός 7 βαθμών ισοπεδώνει την πρωτεύουσα της Δημοκρατίας της Αϊτής και όλοι σπεύδουν να συνδράμουν. Την ίδια μέρα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ασχολείται με τις κατηγορίες που διατυπώνονται κατά της κας Jeleva, υποψήφιας Επιτρόπου για την Διεθνή Συνεργασία, Ανθρωπιστική Βοήθεια και Διαχείριση Κρίσεων, ενώ η βαρώνη Ashton περιμένει ακόμα μαζί με τους υπόλοιπους υποψήφιους Επίτροπους την επικύρωση του διορισμού τους. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες για συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών, αλλά και με άλλους διεθνείς παράγοντες, η Ευρωπαϊκή Ένωση «δεν φαίνεται», ευρισκόμενη δύο βήματα πίσω, ακόμα και από κράτη μέλη της με ιστορικούς δεσμούς στην περιοχή και ευχέρεια δράσης.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, η οποία προνοείται στη νέα Συνθήκη, αποτελεί ακόμα άγνωστη συνισταμένη. Ούτε οι στόχοι της δράσης της έχουν αποσαφηνιστεί (συμπληρωματικός ή νέος ρόλος;), ούτε και ο προϋπολογισμός για τη λειτουργία της (ένταξη στον προϋπολογισμό της Επιτροπής θα επέτρεπε περισσότερο έλεγχο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Μόνο φόβοι ότι θα γεμίσει Βρετανούς λόγω Ashton, αφού ο κ. Barroso φρόντισε ήδη τους δικούς του.
Τα προβλήματα δεν περιορίζονται μόνο στην εξωτερική πολιτική της Ένωσης. Η Ελλάδα, ευρισκόμενη σε δεινή οικονομική θέση, δεν αποκλείει την προσφυγή στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η οποία θα επιφέρει πλήγμα στην αξιοπιστία της ευρωζώνης. Η Πορτογαλία κρύβεται πίσω από τον κ. Barroso, ο οποίος απλά επιβεβαιώνει τη λογική που διέπει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς: η πολιτική αποσκοπεί στην υπέρβαση των κανόνων. Τελικά, ούτε αποτελεσματικός έλεγχος ασκείται, αλλά ούτε και αλληλεγγύη επιδεικνύεται: την ώρα της κρίσης, ο καθένας ασχολείται με τους ψηφοφόρους του.
Αναμενόμενη ίσως, μια σχετική αστάθεια, αλλά η μεταβατική κατάσταση χρειάζεται τόλμη, όραμα κι ανατροπές· και μέχρι τώρα, τίποτα. Όταν ο Van Rompuy εξέφρασε σε πρόσφατη ομιλία του την ανησυχία των Ευρωπαίων για την αυξανόμενη πολιτική ισχύ των αναπτυσσόμενων οικονομιών, υπέδειξε ένα συγκαλυμμένο φόβο: η Ευρωπαϊκή Ένωση έμεινε από δυνάμεις την ώρα που προσπαθούσε να βγει μπροστά. Τώρα είναι αναγκαία η υπέρβαση: περισσότερη συλλογικότητα κι αλληλεγγύη και λιγότερη υπεροψία για καλύτερη αντίληψη του διεθνούς παγκοσμιοποιημένου περιβάλλοντος.
Συντακτική Ομάδα
Μάρτης 2010