στον Αδριανό Κυριακίδη
Η θεωρητική προσέγγιση ή αποτίμηση της ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται να αντιπαραβληθεί με την πρακτική πτυχή της συμμετοχής στις διαδικασίες και της προσαρμογής στο νέο πλαίσιο· κυρίως δε, της εκτελεστικής εξουσίας. Πόσο «εσωτερικά» έχουν γίνει τα ευρωπαϊκά θέματα; Πόσο «ευρωπαϊκά» αντίστοιχα, έχουν καταστεί τα μέχρι πρότινος ζητήματα εσωτερικής πολιτικής; Η συζήτηση με τον Υπουργό Εσωτερικών, Νεοκλή Συλικιώτη, στοχεύει στα όσα πετύχαμε μέχρι τώρα, σ’ αυτά που επιδιώκουμε, αλλά και στις προτεραιότητες και το ιδεολογικό πλαίσιο που διαμορφώνει τις στρατηγικές επιλογές της παρούσας κυβέρνησης σε μια περίοδο ιδιαίτερα σημαντικών εξελίξεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Έχετε ίσως, περισσότερη εμπειρία συμμετοχής στην εκτελεστική εξουσία από οποιοδήποτε άλλο μέλος του υφιστάμενου Υπουργικού Συμβουλίου. Θα θέλαμε λοιπόν, από σας μια γενική εκτίμηση των παραμέτρων της ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην άσκηση της κυβερνητικής πολιτικής. Πώς επηρεάζει το ευρωπαϊκό νομοθετικό έργο και πλαίσιο την άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας στην Κύπρο, ειδικά στον δικό σας τομέα αρμοδιότητας;
Είναι αντιληπτό πως η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ένα ιδιότυπο μοντέλο διακυβέρνησης, το οποίο δεν έχει προηγούμενο στη διεθνή πολιτική σκηνή. Είναι επίσης, αντιληπτό πως αυτό το μοντέλο διακυβέρνησης χαρακτηρίζεται από δημοκρατικά ελλείμματα, αφού διαμορφώνεται και κινείται σύμφωνα με τις προθέσεις και επιδιώξεις των ισχυρότερων κρατών μελών και της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών, μακριά, ή και σε διάσταση ακόμη, από τους λαούς της Ευρώπης. Και δυστυχώς, ούτε η Συνθήκη της Λισαβόνας θεραπεύει αυτά τα δημοκρατικά ελλείμματα, παρά το γεγονός ότι ενισχύει το ρόλο ενός αντιπροσωπευτικού θεσμού της Ε.Ε., όπως αυτόν του Ευρωκοινοβουλίου. Η Κύπρος, αν και μικρή σε μέγεθος χώρα, έχει ενεργό συμμετοχή στα τεκταινόμενα στις Βρυξέλλες. Στο πλαίσιο αυτό, αξιοποιούμε τη συμμετοχή μας στην Ε.Ε. κτίζοντας συμμαχίες και συνεργασίες με άλλους εταίρους μας για τη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών που να συνάδουν και να εξυπηρετούν τις αρχές και τα συμφέροντα μας. Ειδικότερα, καθ’ όσον αφορά το Υπουργείο Εσωτερικών με την ευρύτατη πολιτική ατζέντα που διαθέτει και που επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα του πολίτη, η αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση με τις αποφάσεις στις Βρυξέλλες είναι ισχυρή. Από τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, μέχρι τα θέματα πολιτικής προστασίας, περιφερειακής πολιτικής, ανάπτυξης, αναβάθμισης και εμπλοκής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τους κανόνες και πρότυπα σχεδιασμού κατασκευών, χρήσης υλικών και ασφάλειας στην οικοδομική βιομηχανία, ή ακόμη τη διαμόρφωση πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο· όλα αυτά είναι μερικά μόνο από τα θέματα που το νομοθετικό έργο και πολιτικό πλαίσιο που αποφασίζεται στις Βρυξέλλες είναι δεσμευτικό για μας. Γι αυτό και είναι καίριο ζήτημα το πώς εμείς ενεργούμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ως τέτοιο παράδειγμα, θα μπορούσα να αναφέρω την πρωτοβουλία που αναπτύξαμε για τη σύσταση αρχικά της ομάδας των τεσσάρων μεσογειακών χωρών (Κύπρος, Ελλάδα, Μάλτα, Ιταλία) και η οποία αποτελεί τον κυριότερο μοχλό πίεσης εντός της Ε.Ε. στα θέματα μετανάστευσης και ασύλου, έτσι που οι ευρωπαϊκές αποφάσεις και δράσεις να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες δυσκολίες και ανάγκες που έχουν τα μεσογειακά κράτη στη διαχείριση αυτών των θεμάτων.
Η Κύπρος είναι μία χώρα που δέχεται έντονες μεταναστευτικές πιέσεις. Ως εκ τούτου, η μεταναστευτική πολιτική, η οποία έχετε καταστήσει σαφές ότι εμπίπτει στις δικές σας αρμοδιότητες, είναι εξαιρετικά σημαντική για το μέλλον της χώρας. Από την άλλη, οι δημογραφικές τάσεις υποδεικνύουν ότι η Ευρώπη γηράσκει και η μεταναστευτική πολιτική θα καθορίσει εν πολλοίς και το ευρωπαϊκό μέλλον. Ποια η συμμετοχή της Κύπρου στη διαμόρφωση αυτής της πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο;
Από την ανάληψη των καθηκόντων της, η Κυβέρνηση Χριστόφια έχει διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική, η οποία διαχειρίζεται την παράνομη μετανάστευση και αξιοποιεί τις θετικές επενέργειες στην κοινωνία και την οικονομία από τη νόμιμη μετανάστευση, μέσα σε ένα πλαίσιο που συνάδει με τις πολιτικές της Ε.Ε. Είμαστε οι πρώτοι που τολμήσαμε να διαχειριστούμε τις διάφορες πτυχές ενός εξαιρετικά σύνθετου και πολύπλοκου προβλήματος που ακόμη και πολύ μεγάλες χώρες δυσκολεύονται να δώσουν λύσεις, γιατί απλούστατα σε αυτό το θέμα δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Η μικρή Κύπρος κατόρθωσε να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις προσπάθειες για διαμόρφωση Κοινής Ευρωπαϊκής Πολιτικής για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Έχω ήδη κάνει μνεία για τις πρωτοβουλίες που αναπτύξαμε για τη σύσταση της ομάδας των τεσσάρων μεσογειακών χωρών. Θα μπορούσα να προσθέσω επίσης, τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσουμε για διεύρυνση αυτής της ομάδας με τη συμπερίληψη της Ισπανίας και της Γαλλίας. Ακόμη, θα μπορούσα να σταθώ στο γεγονός πως το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, ένα θεμελιώδες ευρωπαϊκό κείμενο που θέτει το πλαίσιο συμπεριφοράς και δράσης των 27 κρατών μελών στα θέματα μετανάστευσης και ασύλου, φέρει και τη δική μας σφραγίδα, μετά την έντονη δράση που αναπτύξαμε εντός της Ε.Ε. Είναι αλήθεια πως η επεξεργασία Κοινής Ευρωπαϊκής Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινής Ευρωπαϊκής Πολιτικής για το Άσυλο, που να αποβλέπει στη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, αποτελεί στόχο για την Ε.Ε. Ωστόσο, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως παρά τα σημαντικά βήματα που σημειώνονται προς αυτήν την κατεύθυνση, στους κόλπους της Ε.Ε. υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ αυτών που αντιλαμβάνονται την πολιτικο-κοινωνικο-οικονομική αναγκαιότητα για το άνοιγμα της Ευρώπης στη νόμιμη μετανάστευση, ως αποτέλεσμα και των δημογραφικών τάσεων που φέρουν την Ευρώπη να γηράσκει· και αυτών που προσβλέπουν σε μια Ευρώπη απόρθητο φρούριο από τους ξένους. Εμείς υποστηρίζουμε πλήρως και έμπρακτα το άνοιγμα της Ευρώπης στη νόμιμη μετανάστευση, μέσα όμως από την υιοθέτηση πολιτικών που να διαπνέονται από ανθρωπιστικές αρχές. Η Ε.Ε. δεν μπορεί να περιορίζεται σε οικονομίστικες αναλύσεις που αποσκοπούν μόνο στην εισροή φτηνού εργατικού δυναμικού για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, αλλά αντίθετα, θα πρέπει να προασπίζεται τα συμφέροντα και δικαιώματα των μεταναστών, εντάσσοντας τους ως αναπόσπαστα και πλήρη μέλη της ευρωπαϊκής κοινωνίας.
Έχετε εξηγήσει ότι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο κινείται σε 4 άξονες, στις παραμέτρους των οποίων συμπεριλαμβάνεται και η υιοθέτηση αυστηρών ποινών κατά των εργοδοτών παράνομων μεταναστών. Η παράνομη εργοδότηση είναι μια σημαντική παράμετρος του προβλήματος και στην Κύπρο, ειδικά σε τομείς οικονομικής δραστηριότητας που μένουν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Όμως, ο Υπ. Δικαιοσύνης στην παρουσίασή του ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών τον Οκτώβριο, υποστήριξε ότι οι σχετικές καταγγελίες της Αστυνομίας κατα τους πρώτους 9 μήνες του 2009 αφορούν 991 εργοδότες ενώ έχουν συλληφθεί 1032 παράνομοι μετανάστες. Παραπλήσιοι είναι οι αριθμοί και για τα προηγούμενα χρόνια. Αυτό που κάνει εντύπωση είναι η αναλογία περίπου 1:1 εργοδότη προς παράνομα εργοδοτούμενο. Σημαίνει αυτό ίσως, ότι η Αστυνομία καταγγέλλει μόνο εργοδότες μικρής εμβέλειας; Είναι αυτό ενδογενές πρόβλημα της κυπριακής κοινωνίας;
Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, όπως το ενέκρινε η Ε.Ε. τον Οκτώβριο του 2008, κινείται στους τέσσερεις ακόλουθους άξονες: τη νόμιμη μετανάστευση και την καλύτερη διαχείριση των προγραμμάτων ένταξης, τη δημιουργία ενιαίου συστήματος ασύλου, την ενίσχυση των σχέσεων με τις χώρες προέλευσης και διαμετακομιστικού σταθμού μεταναστών, καθώς και την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης. Ο τέταρτος αυτός άξονας θέτει τρεις βασικές παραμέτρους αντιμετώπισης του κύματος παράνομης μετανάστευσης στην Ευρώπη. Οι παράμετροι αυτοί προβλέπουν: 1) την προώθηση συμφωνιών επανεισδοχής μεταξύ της Ε.Ε. και των χωρών προέλευσης ή διαμετακομιστικού σταθμού των παράνομων λαθρομεταναστών 2) την καλύτερη επιτήρηση των συνόρων 3) πιο αυστηρές ποινές στους παράνομους εργοδότες που προσφέρουν εργασία σε παράνομους αλλοδαπούς Έχω κατ’ επανάληψη τονίσει πως η παράνομη μετανάστευση και η παράνομη εργοδότηση βρίσκονται σε απόλυτη συνάφεια ως αλληλοϋποστηριζόμενες λειτουργίες. Συνεπώς, όταν εκλείψουν οι παράνομοι εργοδότες δεν θα υπάρχουν ούτε παράνομοι μετανάστες. Στις άμεσες προτεραιότητες μας είναι η εκ νέου τροποποίηση του περί Αλλοδαπών Νόμου για ενσωμάτωση πρόσφατης οδηγίας της Ε.Ε. που αφορά τις κυρώσεις σε παράνομους εργοδότες και ήδη, στο πλαίσιο της Υπουργικής Επιτροπής για τους Αλλοδαπούς, αποφασίσαμε την προώθηση επιβολής αυστηρότερων ποινών. Παράλληλα, και πάλι στο πλαίσιο της Υπουργικής Επιτροπής, έχει αποφασιστεί όπως ενισχύσουμε το μέτρο για επιβολή αυστηρότερων ποινών στους παράνομους εργοδότες, με τη δυνατότητα επιβολής και εξώδικων προστίμων. Με τα μέτρα αυτά, πιστεύω πως θα βοηθηθεί το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας στο έργο του για πάταξη αυτού του φαινομένου και συνεπακόλουθα και η Αστυνομία.
Το ΑΚΕΛ είχε ξεκαθαρίσει πριν την ένταξη ότι ο μόνος λόγος στήριξης μιας τέτοιας στρατηγικής επιλογής είναι η προοπτική επίλυσης του Κυπριακού που αυτή προσφέρει. Τώρα η κυβέρνηση που συγκροτήθηκε μετά την εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια στην Προεδρία της Δημοκρατίας καλείται να λειτουργήσει μέσα στο πλαίσιο που διαμορφώνεται προς μία κατεύθυνση που το ΑΚΕΛ βλέπει με σκεπτικισμό. Εσείς πώς βλέπετε την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξελίσσεται στο μέλλον; Ευρώπη των λαών ή των κρατών; Ευρώπη της ειρήνης, της αλληλεγγύης και της συνεργασίας ή της ελεύθερης αγοράς; Υπάρχει τελικά, κοινό ευρωπαϊκό όραμα;
Ως ΑΚΕΛ, έχουμε κάνει σαφές πως ανήκουμε σε εκείνη την ομάδα των Ευρωαγωνιστών που προσβλέπουμε σε μια Ευρώπη προασπιστή των δικαίων των λαών και της παγκόσμιας ειρήνης και όχι σε μια Ευρώπη των κρατών που αναπαράγει την πολιτική των συμφερόντων, ως προασπιστής της νέας τάξης πραγμάτων. Εμείς προσβλέπουμε σε μια Ευρώπη με κοινωνικό πρόσωπο και προασπιστή της κοινωνικής δικαιοσύνης και της κοινωνικής αλληλεγγύης και όχι σε μια Ευρώπη προαγωγό της νεοφιλελεύθερης οικονομίας και των συμφερόντων των πολυεθνικών. Τόσο κατά την προεκλογική περίοδο, όσο και αμέσως με την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Πρόεδρος Χριστόφιας κατέστησε σαφές πως θα λειτουργήσει σεβόμενος το πλαίσιο των δεσμεύσεων που είχαν αναληφθεί ως εκ της ιδιότητας μας ως πλήρες κράτος-μέλος της Ε.Ε. Θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως στους κόλπους της Ε.Ε. υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις, τάσεις, επιδιώξεις και συμφέροντα μεταξύ των κρατών μελών που ναρκοθετούν τη διαμόρφωση ενός κοινού οράματος ως προς το που θα πρέπει να οδεύσει η Ε.Ε. Ως μέρος όμως, του ευρωπαϊκού παράδοξου, το οποίο επίσης θα πρέπει να αναγνωρίσουμε, είναι πως η Ε.Ε. έχει εδραιωθεί και συνεχίζει να προχωρεί, εξελίσσοντας τις πολιτικές και τους θεσμούς της, στηριγμένη στο διάλογο και τη σύνθεση μεταξύ αντίθετων και πολλές φορές αντιφατικών απόψεων και επιδιώξεων. Είναι επομένως, πολύ δύσκολο για κάποιον να προβλέψει το σημείο κατάληξης, αν υπάρχει τέτοιο, ενός θεσμού που είναι σε συνεχή εξέλιξη ή και να προδιαγράψει την πορεία που θα ακολουθήσει. Εμείς παραμένουμε εκεί και προσπαθούμε να επηρεάσουμε προς την κατεύθυνση που θέλουμε η Ε.Ε. να πάρει.
Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, οι Κύπριοι χαρακτηρίζονται από έντονα ρατσιστικά και ξενοφοβικά αισθήματα με ανάλογο κοινωνικό συντηρητισμό. Έχετε σπουδάσει στη Γερμανία και οι συγκρίσεις είναι μάλλον αναπόφευκτες! Αισθάνεστε ότι η κυπριακή κοινωνία βρίσκεται σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές κοινωνίες; Έχουμε θέση στην ενωμένη Ευρώπη ή η γεωγραφική μας απομόνωση έχει και πολιτικο-κοινωνικά χαρακτηριστικά;
Είναι γεγονός ότι, φαινόμενα ρατσισμού και ξενοφοβίας παρουσιάζονται δυστυχώς με αυξανόμενους ρυθμούς, ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες κοινωνίες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την αναβίωση φαινομένων που δηλώνουν ότι η ανεκτικότητα, ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής και η προσήλωση στις δημοκρατικές αρχές δεν είναι πάντα δεδομένα. Είναι σχεδόν κοινά παραδεκτό ότι το φαινόμενο του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων είναι απότοκο των συνθηκών όξυνσης των κοινωνικών προβλημάτων και της αύξησης της κοινωνικής ανασφάλειας. Οι μετανάστες, αλλά και άλλες ευάλωτες ομάδες, όπως οι πρόσφυγες και οι αιτητές ασύλου, αποτελούν πολλές φορές δυστυχώς, τους δέκτες ρατσιστικής και ξενοφοβικής αντιμετώπισης. Τα αποτελέσματα της έρευνας του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου είναι ανησυχητικά. Περισσότερο όμως, δείχνουν μια τάση, παρά μια παγιωμένη κατάσταση· χωρίς να παραγνωρίζουμε και κάποιες υπαρκτές αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν την κυπριακή πραγματικότητα. Είναι αλήθεια πως στην Κύπρο υποβόσκει ένα έντονο ξενοφοβικό σύνδρομο, απότοκο αφενός του κοινωνικού συντηρητισμού που μας διακατέχει και που παίρνει τη μορφή τουλάχιστον δυσφορίας με κάθε τι το διαφορετικό, αφετέρου, των συνδρόμων αυτοπροσδιορισμού, αυτοσυντήρησης και διατήρησης της ταυτότητας που αναπτύσσονται σε μια μικρή κοινωνία που ζει σε γεωγραφική απομόνωση. Όμως, όλοι αναγνωρίζουμε πως η κυπριακή κοινωνία είναι μια κατά βάση πολυπολιτισμική κοινωνία, η οποία για να μπορέσει να επιβιώσει και να πορευτεί με προοπτικές στο μέλλον, θα πρέπει να στηρίζεται στο σεβασμό κάποιων θεμελιωδών αρχών, όπως αυτών της ανοχής και αποδοχής στη διαφορετικότητα, αλλά και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες εκείνες συνθήκες για να υπάρξει κοινωνική συνοχή που είναι το θεμέλιο για διασφάλιση της ειρηνικής συμβίωσης μεταξύ των ανθρώπων με διαφορετικές πολιτιστικές και πολιτισμικές καταβολές και μακριά από φοβίες και προκαταλήψεις. Για να μάθουμε βέβαια, να ζούμε σεβόμενοι αυτές τις αρχές, θα πρέπει πρώτα να μάθουμε να έχουμε πλήρη σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή, υπόσταση και αξιοπρέπεια. Θα πρέπει δηλαδή, να μάθουμε πως ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι η πεμπτουσία, στην οποία μια λειτουργική πολυπολιτισμική κοινωνία οφείλει να στηρίζεται για να μπορεί να ελπίζει για το μέλλον. Αποτελεί γεγονός επίσης, πως στη χώρα μας δεν έχουμε ζήσει, ούτε και διαφαίνονται τέτοιες τάσεις, για διάπραξη ανάλογων ανατριχιαστικών ρατσιστικών συμπεριφορών που έχουμε δει να συμβαίνουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως για παράδειγμα στη Γερμανία ή τη Γαλλία. Κατά συνέπεια, είναι νομίζω άστοχο να τίθεται υπό αμφισβήτηση η θέση μας στην ενωμένη Ευρώπη, συγκρινόμενη μάλιστα με άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες που έχουν δείξει σοβαρά δείγματα ρατσιστικής συμπεριφοράς. Το μόνο βέβαιο είναι πως δεν μπορούμε και δεν πρέπει να μείνουμε απαθείς και σιωπηλοί μπροστά σε ξενοφοβικές συμπεριφορές, ούτε και σε ρατσιστικές τάσεις, γιατί έτσι εκτρέφουμε αυτά τα σύνδρομα. Άλλωστε, για εμάς, η αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων αποτελεί βασική προτεραιότητα της Κυβερνητικής πολιτικής μας.