Οι αισιόδοξοι ισχυρίζονται ότι η ανθρωπότητα έχει προχωρήσει τα τελευταία πενήντα χρόνια, όσο δεν έχει προχωρήσει τα τελευταία πεντακόσια. Πλαισιώνοντας την αναφορά αυτή στα θέματα διεθνούς πολιτικής και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σχηματίζεται μια ανάμικτη εικόνα.
Από τη μια, το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου σηματοδότησε την απαρχή της θεμελίωσης και διάδοσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ορισμένα από τα οποία θεωρήθηκαν πανανθρώπινα και μη επιδεχόμενα οποιασδήποτε εξαίρεσης. Η Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ αποτελεί μέχρι και σήμερα το σημείο αναφοράς αυτής της περιόδου. Τα πολιτικά και αστικά δικαιώματα συνοδεύτηκαν από τα οικονομικά, κοινωνικά και μορφωτικά δικαιώματα, για να συμπληρωθούν με τα «δικαιώματα τρίτης γενιάς», που αναφέρονται στο δικαίωμα στην ανάπτυξη, το περιβάλλον, την πολιτιστική κληρονομιά κ.ά.
Στο χαρτί, το συνολικό πλέγμα προστασίας φαντάζει ολοκληρωμένο και ικανό να διασφαλίσει την αξιοπρέπεια και ανάπτυξη του κάθε ανθρώπου. Επί του εδάφους ωστόσο, η κατάσταση αλλάζει δραματικά. Ο κόσμος μας δεν λειτουργεί με μηχανιστικές εφαρμογές του δικαίου και η διεθνής κατάσταση τείνει να καθίσταται περισσότερο σύνθετη με το χρόνο. Η άλλη όψη του νομίσματος είναι οι μαζικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι διάφοροι περιφερειακοί πόλεμοι, η διαρκής απειλή των πυρηνικών όπλων και η τραγική κατάσταση των αναπτυσσόμενων χωρών. Αυτά και άλλα προβλήματα αποτελούν προκλήσεις στη συνείδηση της ανθρωπότητας, αφού χτυπούνε κατευθείαν στην καρδιά δύο θεμελιωδών δικαιωμάτων: της ίδιας της ύπαρξης και της αξιοπρέπειας του ατόμου.
Η επιλογή ανάμεσα στα προβλήματα αυτά για την παρουσίαση και ανάλυση τους σε αυτή την ενότητα ήταν ένα δύσκολο έργο. Τα προσφερόμενα κριτήρια είναι πολλά. Για να ονοματίσουμε κάποια: η επικαιρότητα ή η χρόνια ύπαρξη ενός προβλήματος, η προσπάθεια για παρουσίαση προβλημάτων που δεν είναι ευρέως γνωστά, ο αριθμός των αρνητικά επηρεαζόμενων ανθρώπων, αλλά και πρακτικά προβλήματα, όπως ο διαθέσιμος χώρος παρουσίασης τους.
Χρησιμοποιώντας τα κριτήρια αυτά στο τεύχος αυτό επιλέξαμε την παρουσίαση των εξής θεμάτων: την κατάσταση των εργατών στον Κόλπο, το φαινόμενο των εξαφανίσεων ανά το παγκόσμιο, το φαινόμενο των παιδιών-στρατιωτών, το πρόσφατο τέλος(;) του εμφυλίου στη Σρι Λάνκα και το Παλαιστινιακό. Η επιλογή αυτή δεν υπακούει σε κάποιο κανόνα ιεραρχίας. Οι πέντε αυτές προκλήσεις στη συνείδηση της ανθρωπότητας θα μπορούσαν να ήταν πέντε διαφορετικά θέματα: το ζήτημα της παγκόσμιας φτώχειας, η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και των δυνατοτήτων ανάπτυξης χωρών που μέχρι πρόσφατα τις κατατάσσαμε σε αυτές του Τρίτου
Κόσμου, η δυνατότητα πρόσβασης σε νερό και φαγητό, η προστασία των μειονοτήτων και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους.
Το ζήτημα για εμάς δεν είναι η ιεράρχηση τους, αλλά η ευκαιρία να αναδείξουμε κάποια από αυτά. Εξάλλου, το ρητό λέει: «Καλύτερα να ανάψεις ένα κερί, παρά να διαμαρτύρεσαι για το σκοτάδι».
Συντακτική Ομάδα
Σεπτέμβριος 2009