Ο Νίκος Θέμελης αποκαλύπτει τις δικές του αλήθειες…
Ο Νίκος Θέμελης κέρδισε το λογοτεχνικό κοινό με την τριλογία του «Ανατροπή», «Αναζήτηση», «Αναλαμπή» και καθιερώθηκε στους αγαπημένους λογοτέχνες της εποχής μας. Η πρόσφατη έκδοση του νέου του βιβλίου «Οι αλήθειες των άλλων» προσφέρουν στο αναγνωστικό κοινό μια καλογραμμένη ιστορία που χαρακτηρίζεται από εκφραστική ζωντάνια.
«Το πρόβλημα γίνεται διακριτό από το πώς στεκόμαστε απέναντι στις αλήθειες των άλλων και πώς οι άλλοι στέκονται απέναντι στις δικές μας αλήθειες»..
1. «Η αλήθεια των άλλων» είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα με περισσότερη πολιτική διάσταση από τα προηγούμενα. Η διακοπή της προσωπικής σχέσης σας με την καθημερινή πολιτική πράξη πως επηρέασε τη δημιουργικότητα σας;
Δεν νομίζω ότι επηρεάστηκε η ανάγκη έκφρασης, η απόλαυση της εμπειρίας γύρω από την δημιουργία. Ίσως επειδή μέσα μου είχα και κράτησα διακριτούς τους δύο χώρους, που έτσι κι αλλιώς οφείλουν να υπακούουν σε διαφορετικούς κανόνες.
2. Η διαφορετικότητα είναι ένα από τα κεντρικά θέματα του τελευταίου σας βιβλίου. Ο μουσουλμάνος φίλος του κεντρικού ήρωα από τη μια και από την άλλη οι πρόσφυγες και η αντιμετώπιση της οποίας έτυχαν από τους υπόλοιπους Έλληνες. Στις μέρες μας παρατηρούμε έντονα φαινόμενα ξενοφοβίας, ρατσισμού και θρησκευτικής μισαλλοδοξίας τόσο στην ελληνική, όσο και στην κυπριακή κοινωνία. Που νομίζετε ότι έχουν τη ρίζα τους και πώς θα μπορούσαν να οικοδομηθούν φιλίες όπως αυτή των ηρώων σας;
Οι ρίζες του κακού ποτέ δεν έπαψαν να υπάρχουν. Απλώς κατά καιρούς δίνονται οι αφορμές για να ανθίσουν. Μας κατατρέχουν σε όλη μας την νεότερη ιστορία. Είναι κομμάτι μιας κουλτούρας που δεν δέχθηκε όσο άλλες τις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας έμπρακτα μέσα από την ανοχή, τον σεβασμό απέναντι στον διαφορετικό, στον άλλο. Μόνη διέξοδος-επίπονη, μακρόσυρτη- να αναστοχαστούμε τον πολιτισμό μας. Να επιλέξουμε αξίες και αρχές, τι θα κρατήσουμε και για ποιες θα πρέπει να αγωνιστούμε. Με διάλογο, με κατανόηση, χτίζοντας μια καινούρια εμπιστοσύνη.
3. Το άλλο θέμα που θίγετε στο βιβλίο είναι αυτό της ιστορικής συνέχειας της «ελληνικής φυλής» και φαίνεται πως τότε, στη δεκαετία του 60, η χώρα δεν ήταν έτοιμη να δεχτεί οτιδήποτε έθετε υπό αμφισβήτηση τα «ιερά και τα όσια». Θα είναι ποτέ έτοιμος ο Έλληνας να δεχτεί κάποια από τα «απόκρυφα ευαγγέλια» της ιστορίας του;
Όσο η συγκυρία, τα αδιέξοδα, οι εξελίξεις γεννούν ή ενισχύουν την ανάγκη της αυτογνωσίας, τόσο περισσότερο μπορεί κανείς να ελπίζει και σε ένα άλλο κοίταγμα της ιστορίας του.
4. «Ο καθένας μας κουβαλάει μια προσωπική του αλήθεια. Το πρόβλημα γίνεται διακριτό από το πώς στεκόμαστε απέναντι στις αλήθειες των άλλων και πώς οι άλλοι στέκονται απέναντι στις δικές μας αλήθειες». Αυτό λέτε στο βιβλίο σας. Θεωρείτε ότι υπάρχει κάποιος διαφορετικός, πιο «ανώδυνος» ή πρωτότυπος τρόπος να λεχθεί η ιστορική αλήθεια;
Δεν είμαι σίγουρος ποια είναι η ιστορική αλήθεια. Γιατί κι αυτή που ξέρουμε είναι δημιούργημα εκείνου που την διαμορφώνει. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει πως κάποιες αλήθειες μπορούν να φωτιστούν μέσα από το μυθιστόρημα καλύτερα από τον ακαδημαϊκό δρόμο της ιστοριογραφίας.
5. Αφηγείστε σε έκταση στα βιβλία σας για τον Ελληνισμό που μεγαλούργησε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στα Βαλκάνια τον 19ο αιώνα. Οι Έλληνες της Οδησσού στην προεπαναστατική Ρωσία, οι Ηπειρώτες έμποροι που αλώνιζαν την Ευρώπη, οι πρόσφυγες που άρχισαν από το μηδέν στη Μυτιλήνη, στη Θεσσαλονίκη και αλλού. Αυτά τα επιτεύγματα ήταν τελικά ελληνικές αναλαμπές; Γιατί η σύγχρονη ελληνική κοινωνία δεν τα καταφέρνει να είναι δημιουργική και ακροβατεί ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό και στο παραδοσιακό, στο εσωστρεφές «απολύτως εθνικό»;
Σε κάποιες περιπτώσεις ήτανε αναλαμπές. Σε άλλες ήταν η μειοψηφική εκδοχή της ιστορίας απέναντι στο μεγάλο ρεύμα της που αλλού κυλούσε ή που αλλιώς σερβιριζόταν και διαμόρφωνε την συνείδηση της πλειοψηφείας, πχ. στον περασμένο αιώνα όταν θωρακιζόταν το έθνος- κράτος. Έτσι διαμορφώθηκαν, εμπεδώθηκαν και ρίζωσαν αντιλήψεις που σήμερα πια εγκλωβίζουν, υπονομεύουν κάθε προσπάθεια να φύγουμε από την πεπατημένη, να χτίσουμε μια καινούρια αυτοπεποίθηση με τα μέσα που μας παρέχει η σύγχρονη πραγματικότητα.
6. Οι ήρωες σας συνήθως πορεύονται μέσα από ισχυρά πολιτικά και ιδεολογικά ρεύματα, ζουν ιστορικές αλλαγές. Πως βλέπετε την κοινωνία να πορεύεται σήμερα; Προχωρεί στα τυφλά, χωρίς σχέδιο, χωρίς στόχους, χωρίς ρυθμό ή έχει «αναλαμπές» και αναζητά «ανατροπές»; Παράγει υλικό που μπορεί να εμπνεύσει συγγραφείς που στο μέλλον θα πουν την ιστορία μέσα από το μυθιστόρημα;
Δεν μπορώ να μιλήσω για την κυπριακή κοινωνία γιατί δεν την γνωρίζω. Η ελλαδική όμως είναι όσο ποτέ κατακερματισμένη σε υποσύνολα που δύσκολα επικοινωνούν, ακόμη πιο δύσκολα συνεννοούνται. Έτσι παραπαίουμε ανάμεσα σε κρίσεις σε κάθε λογής επίπεδο- αρχών και αξιών, πολιτικού συστήματος, θεσμών και λειτουργιών δημοκρατίας, οικονομικής διακυβέρνησης, κοινωνικής ευθύνης, συνοχής και δικαιοσύνης, πολιτισμικής ταυτότητας, σχεδίου για το μέλλον- παρόλο που πυκνώνουν οι φωνές ότι δεν πάει άλλο, που ελπίζουν σε μια αναλαμπή, που ζητούν απεγνωσμένα μια ανατροπή. Αναρωτιέμαι πως μπορεί να εμπνευσθεί ένας μελλοντικός συγγραφέας από αυτό το υλικό της παρακμής. Ίσως πάλι το καταφέρει.
7. …..τελικά πόσο παραμυθάς είστε και πόσο μυθιστοριογράφος;
Πιστεύω ότι κανείς δεν μπορεί με σιγουριά να το απαντήσει. Συγχέονται τόσο πολύ οι δύο ιδιότητες που εγώ τουλάχιστον στέκομαι απέναντι τους με κάποια αμηχανία.
Στο Χρίστο Πέτρου