ΣΩς αποτέλεσμα της παρουσίας αμερικανικής δύναμης στην ανατολική Μεσόγειο, η Κυπριακή Δημοκρατία, η Ελλάδα, η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι εμπλέκουν την Ουάσιγκτον ώστε να κερδίσουν την υποστήριξή της στη διαμάχη τους για το Κυπριακό. Καθώς το ζήτημα της Κύπρου προηγείται χρονικά της καθιέρωσης αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, οι αμερικανοί διπλωμάτες έχουν πολύ συχνά στο πίσω μέρος του μυαλού τους τις έντονες συγκρούσεις της περιόδου 1963-1974. Για να είναι αποτελεσματική η αμερικανική διπλωματία στην Κύπρο, πρέπει να δίνει λιγότερη σημασία σε αυτές τις διαμάχες του παρελθόντος και να στοχεύσει τη διπλωματία της στον περιορισμό της παρείσφρησης εξωτερικών δυνάμεων στις τρέχουσες συζητήσεις επανένωσης.
Είναι σημαντικό για κάθε αμερικανική διπλωματική πρωτοβουλία που στοχεύει το Κυπριακό να εξετάζεται η επίδραση των ξένων δυνάμεων στην ιστορική του ανάπτυξη. Αν και η Μεγάλη Βρετανία εκχώρησε την αποικιοκρατική της εξουσία το 1960, η Κύπρος δεν απελευθερώθηκε ποτέ από τις μηχανορραφίες των εξωτερικών δυνάμεων. Ελλείψει μακροπρόθεσμης αυτοκυβέρνησης η δημιουργούμενη Κυπριακή Δημοκρατία δεν είχε αναπτύξει εκείνους τους δημοκρατικούς θεσμούς που θα μπορούσαν να γεννήσουν και να αναπτύξουν την πλήρη εμπιστοσύνη των Κυπρίων. Η Συνθήκη Εγγυήσεων απέτυχε πλήρως στο βαθμό που προοριζόταν να υποστηρίξει τη συνταγματική ακεραιότητα της «αρχάριας» Δημοκρατίας. Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι οι εγγυήτριες δυνάμεις έμειναν προσκολ λημένες στην Κύπρο προκειμένου να προωθήσουν τα σχέδιά τους εις βάρος των Κυπρίων: «Ένωσις» για την Ελλάδα, «Taksim» για την Τουρκία, και οι «Sovereign Base Areas» για τη Μεγάλη Βρετανία.
Η αμερικανική εξωτερική πολιτική θα έπρεπε κυρίως να ανησυχήσει με την πολιτική δολοπλοκία των εγγυητριών δυνάμεων. Η Ελλάδα, η Μεγάλη Βρετανία και η Τουρκία είναι όχι μόνο οι εγγυήτριες δυνάμεις της συνταγματικής τάξης της Δημοκρατίας, αλλά είναι και σύμμαχοι του ΝΑΤΟ. Επιπρόσθετα, παρά τις υποχρεώσεις τους στο ΝΑΤΟ, οι εγγυήτριες δυνάμεις ενήργησαν όλες κάποια στιγμή για να επιφέρουν την πολιτική, στρατιωτική και οικονομική διαίρεση που εξακολουθούν να επικρατούν στην Κύπρο. Το συνακόλουθο αποτέλεσμα όλης αυτής της δολοπλοκίας είναι ότι τα Βαλκάνια και η ανατολική Μεσόγειος έχουν γίνει ο πιο αδύνατος σύνδεσμος στην αρχιτεκτονική δομή της ασφάλειας του ΝΑΤΟ.
Δυστυχώς, οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν τη χούντα στην Αθήνα, έκλεισαν τα μάτια στην τουρκική στρατιωτική επιθετικότητα και δέχτηκαν τη Βρετανική πολιτική του εφικτού (realpolitik) στο ζήτημα της Κύπρου. Η αδυναμία της αμερικανικής διπλωματίας να κρίνει ορθά σε σχέση με τα πιο πάνω, έχουν αμαυρώσει την εικόνα της Αμερικής ως μιας δημοκρατίας που αγαπά την ελευθερία. Επιλέον ως ο primus inter pares σύμμαχος του ΝΑΤΟ, η Αμερική έπρεπε να επωμιστεί την ταπείνωση της υποβάθμισης των δημοκρατικών ελευθεριών της Κύπρου προς όφελος της φανερής στρατιωτικής και στρατηγικής ανωτε ρότητας της Τουρκίας. Για σχεδόν τρεις δεκαετίες οι Αμερικανοί διπλωμάτες παραπέμπουν στα Η.Ε. όταν πιέζονταν να ενεργήσουν για την Κύπρο. Εντούτοις, η δυναμική στην Κύπρο σήμερα έχει αλλάξει εντυπωσιακά. Μέσω μιας ειρηνικής και αποφασιστικής προσπάθειας, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει φθάσει σε ένα επίπεδο οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ανάπτυξης ούτως ώστε το 2004 να πληροί εύκολα τα ιδιαίτερα απαιτητικά κριτήρια διακυβέρνησης του κοινοτικού κεκτημένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ έχει επιφέρει την πρώτη πραγματική υπόσχεση για τον τερματισμό της διαίρεσης. Δυνάμει της επιθυμίας της Τουρκίας να προσχωρήσει στην ΕΕ και των αμερικανικών διπλωματικών προσπαθειών να μειώσουν τις απαιτήσεις της Τουρκίας στην Κύπρο, τα Η.Ε επανήρχισαν σθεναρά τη διαδικασία επανένωσης και έθεσαν επί τάπητος το σχέδιο Annan. Αν και το σχέδιο Annan απορρίφθηκε, είχε σημαντική ευεργετική επίδραση καθώς έδωσε για πρώτη φορά την ευκαιρία σε όλους τους Κύπριους να μιλήσουν ως μια χώρα σχετικά με το πώς θα έπρεπε να μοιάζει το κοινό τους μέλλον. Η φωνή των Κυπρίων δήλωσε κατηγορηματικά ότι «θέλουμε να ζήσουμε από κοινού.» Εκεί που Κύπριοι δεν συμφώνησαν ότι ήταν στις λεπτομέρειες του σχεδίου Annan. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να δουν το σχέδιο Annan όχι ως αποτυχία, αλλά ως την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια από τους ανθρώπους της Κύπρου για να επανενωθεί η πατρίδα τους.
Δεν είναι πολύ γνωστό στους Αμερικανούς ότι πριν ακόμη η Πράσινη Γραμμή να διαιρέσει τους Κυπρίους, οι Ε/Κ και Τ/Κ μαθητές δεν πήγαιναν σε κοινά σχολεία. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που η νομοθεσία στην Αμερική απαγόρευε στα λευκά και στα μαύρα παιδιά να πηγαίνουν σε κοινά σχολεία. Ήταν αρκετό να παρευρίσκονται στις «χωριστές αλλά ίσες» εγκαταστάσεις. Το 1954, το Ανώτατο Δικαστήριο ανέτρεψε το δόγμα «του χωριστού αλλά ίσου» και από εκείνο το σημείο και εξής, όλα τα παιδιά της Αμερικής φοιτούσαν στα σχολεία μαζί. Επτά χρόνια αργότερα γεννήθηκε ο πρώτος «πολυπολιτισμικός» Πρόεδρος των Η.Π.Α., ο Barack Obama.
Το Αμερικανικό Σύνταγμα είναι ίσως το ισχυρότερο έγγραφο διακυβέρνησης που γνώρισε ποτέ η ιστορία. Μια από τις βασικές του αρχές είναι ότι οι Η.Π.Α.κινούνται προς μια τελειότερη ένωση. Όταν οι Ελληνοκύπριοι απέρριψαν το σχέδιο Annan το έπραξαν επειδή θεώρησαν ότι η επόμενη συνταγματική πραγματικότητα δε θα οδηγούσε τους Κυπρίους προς μια τελειότερη ένωση, στην πραγματικότητα πίστεψαν πως θα επέφερε το αντίθετο. Η απόρριψη του σχεδίου Annan θα πρέπει να βάλει μία άνω τελεία στο ενδιαφέρον όλων των συμβαλλομένων μερών να φέρουν την επανένωση στην Κύπρο. Οι τρέχουσες συζητήσεις επανένωσης δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «zero sum game» όπου η κάθε κοινότητα επιδιώκει να αποκομίσει πλεονέκτημα εις βάρος της άλλης, όπως συνέβαινε ως τώρα. Οποιοσδήποτε κι αν είναι ο τελικός συνταγματικός συμβιβασμός μετά τις συνομιλίες που βρίσκονται εν εξελίξει, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να χαιρετίσουν την προσπάθεια των Κυπρίων να οδηγήσουν τη χώρα τους προς μια τελειότερη ένωση.
Συχνά οι πιο σκληρές απαιτήσεις που εκφράζονται στις συζητήσεις επανένωσης εκπροσωπούν το συμφέρον του τουρκικού στρατού, ενός φλογερά εθνικιστικού οργανισμού, ο οποίος έχει βαθιά σχέση με την αμερικανική οπλοβιομηχανία. Οι Η.Π.Α. έχουν ιδιαίτερη επίδραση στον Τουρκικό στρατό και πρέπει να χρησιμοποιήσουν την επιρροή τoυς για να δώσουν στους Κύπριους την ευκαιρία να συζητήσουν τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να λύσουν τις διαφορές τους χωρίς οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση. Στο τέλος της ημέρας, ο μέγιστος ρόλος που οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διαδραματίσουν στον τερματισμό της διχοτόμησης της Κύπρου είναι να υποστηρίξουν μια διαδικασία που να επιτρέπει ένα συμβιβασμό τον οποίο θα διαπραγματευτούν οι Κύπριοι για τους Κυπρίους.
Οι Η.Π.Α., η Βρετανία, η Ελλάδα, η Τουρκία και ο Κυπριακός λαός πρέπει να προσέξουν μια συμβουλή του Προέδρου Eisenhower, ο οποίος είπε κάποτε: «Σκέφτομαι ότι οι άνθρωποι θέλουν την ειρήνη τόσο πολύ που το καλύτερο που έχουν να κάνουν οι κυβερνήσεις είναι να φύγουν από τη μέση και να τους αφήσουν να την έχουν.»
Του Andreas Ν. Akaras