Υπάρχει άραγε έντονη η ανάγκη για συγγραφή νέων βιβλίων Ιστορίας της Κύπρου, και αν ναι, τότε η ανάγκη αυτή πηγάζει από την ίδια την κοινωνία, κυρίως των νέων ανθρώπων που θα διδαχθούν την Ιστορία του τόπου τους;
Ανήκω σε μια γενιά που έζησε και βίωσε τον πόλεμο του 1974 με πολύ έντονο μάλιστα τρόπο και ομολογώ πως μου είναι δύσκολο να κάνω τη δική μου υπέρβαση σε θέματα Ιστορικής μνήμης και καταγραφής των γεγονότων αυτών. Ο πόλεμος αυτός, που στέρησε στη γενιά μου τα παιδικά χρόνια και τις αναμνήσεις μιας άλλης ζωής, κατάφερε να επηρεάσει όχι μόνο τη δική μου ταυτότητα μα και πολλών άλλων που έζησαν τις στιγμές εκείνες από κοντά.
Η εντύπωση εξάλλου ότι δεν είμαστε έτοιμοι ακόμη να αντιμετωπίσουμε με νηφαλιότητα και σωστή κρίση τα γεγονότα από τα μέσα μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα είναι διάχυτη και σε άλλες ομάδες της κυπριακής κοινωνίας.
Εντούτοις, χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία κατάφεραν να ξεπεράσουν το τείχος και να γράψουν μαζί βιβλία Ιστορίας, αφού όμως πρώτα έφτασαν στο στάδιο της συμφιλίωσης.
Εξάλλου, πολλές άλλες - ευρωπαϊκές κυρίως - χώρες, μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, κατάφεραν να γεφυρώσουν πολλά που τους χώριζαν και να χτίσουν γέφυρες επικοινωνίας.
Κανείς δεν μπορεί και ούτε πρέπει να αμφισβητήσει τα λάθη, και ως προς τον ιδεολογικό προσανατολισμό και ως προς τη μεθοδολογία, πολλών βιβλίων που χρησιμοποιούνται για τη διδασκαλία της Ιστορίας στα σχολεία μας σήμερα. Ως αποτέλεσμα του τρόπου αυτού οι νέοι αναγκάζονται να απομνημονεύουν ημερομηνίες και γεγονότα, μάχες και πολέμους, ιστορικούς χάρτες και βιογραφικά ατόμων που πρωταγωνίστησαν σε σημαντικές στιγμές της Ιστορίας.
Παράλληλα, σε πολλές περιπτώσεις, τα βιβλία που αναφέρονται στην Ιστορία της Κύπρου πρέπει να έχουν περισσότερες πηγές και κείμενα που θα αναφέρονται στο γείτονά μας, ενώ θα πρέπει να αφήνουν τους ίδιους τους μαθητές να οδηγηθούν σε δικά τους συμπεράσματα για τις σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί με τους γύρω μας σε όλο το πέρασμα των αιώνων. Ακόμη, οι αλλαγές που θα γίνουν στα βιβλία πρέπει να οδηγούν στην κριτική επανεξέταση πτυχών του πολέμου, ιδιαίτερα του τελευταίου, οι οποίες μέχρι σήμερα είτε έχουν αποσιωπηθεί είτε έχουν λογοκριθεί. Τέλος, η αντικειμενική και αμερόληπτη εξέταση των γεγονότων πρέπει να αποτελεί το σημαντικότερο στόχο των βιβλίων Ιστορίας που θα οδηγεί τους νέους σε δική τους κρίση και αξιολόγηση γεγονότων.
Είναι γεγονός πως σήμερα, οι νέες τάσεις στην ακαδημαϊκή ιστορία μας αναγκάζουν να εξετάσουμε όχι μόνο το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων αλλά και τον τρόπο συγγραφής και διδασκαλίας. Οι βασικοί άξονες που θέτουν τις αλλαγές αυτές είναι η αλλαγή που πρέπει να γίνει στην ιστοριογραφική προσέγγιση και ταυτόχρονα η αλλαγή στην παιδαγωγική προσέγγιση. Για τα θέματα αυτά οι ομάδες που θα ασχοληθούν με τη συγγραφή σίγουρα θα πρέπει να αποτελούνται από άτομα όχι μόνο ειδικά σε ακαδημαϊκό επίπεδο, αλλά και ικανά να δημιουργήσουν σχολικά βιβλία που να απευθύνονται και να προβληματίζουν τους σημερινούς νέους. Το σημαντικότερο, ίσως, που πρέπει μέσα από το μάθημα της Ιστορίας να επιτυγχάνεται είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και η καλλιέργεια αμοιβαίας κατανόησης, όχι όμως ανοχής, αλλά ούτε και προσπάθειας ενσωμάτωσης άλλων ομάδων σε μια ξένη από τη δική τους κουλτούρα.
Οι νέοι της Κύπρου σήμερα επιθυμούν να ενημερωθούν και θέλουν μάλιστα σωστή και αντικειμενική τη διδασκαλία σε θέματα που αφορούν την ιστορική τους ταυτότητα, η οποία θα παρουσιάζει και την πραγματικότητα σε σχέση και με άλλους λαούς.
Η συγγραφή νέων βιβλίων που θα γίνει μετά από επιστημονική μελέτη και συζήτηση από ιστορικούς και επιστήμονες θα διευκολύνει το έργο του εκπαιδευτικού, ο οποίος οφείλει με τη σειρά του περισσότερο από κάθε άλλη φορά να διδάξει, αφήνοντας μακριά κάθε προσωπική ή και ιδεολογική ταυτότητα. Αυτός που νοιάζεται πραγματικά για την παιδεία του τόπου του, βλέπει και γνωρίζει την κρίση που υπάρχει στο κυπριακό σχολείο που δεν αφορά μόνο τη συνύπαρξή μας με τους Τουρκοκύπριους αλλά και την συνύπαρξη με τον οπαδό μιας άλλης ομάδας, ενός άλλου πολιτικού κόμματος, μιας άλλης κουλτούρας, πατρίδας και ταυτότητας. Ο σημαντικότερος στόχος της εκπαίδευσης πρέπει να είναι να διαπαιδαγωγηθούν σωστά οι νεότερες γενιές και να βλέπουν εποικοδομητικά το παρελθόν του κάθε πολέμου, όπως το αποτυπώνει το μότο "Συγχώρεση δίχως λήθη".
Τέλος καλό είναι οι πολιτικοί να αφήσουν το έργο της συγγραφής των βιβλίων αυτών στα χέρια των ειδικών, των επιστημόνων γιατί η όποια ανάμιξή τους, μπορεί να φέρει και αντίθετα αποτελέσματα. Σε καμία περίπτωση η Ιστορία δεν μπορεί να εξυπηρετεί ιδεολογικούς σκοπούς και πολιτικά συμφέροντα.
της Ρένας Γιαβρή, Εκπαιδευτικού/Φιλόλογου