Οι αριθμοί ηχούν καλά στα αυτιά. Ο αριθμός των ξένων φοιτητών παγκόσμια είναι πάνω από 2.5 εκατομμύρια και οι αυξητικές τάσεις συνεχίζονται. Από οικονομικής πλευράς, οι αποδόσεις είναι εξίσου σημαντικές. Ενδεικτικά, τα εισοδήματα από την αγορά της εκπαίδευσης ανέρχονται σε περίπου $15 δις. για τις ΗΠΑ και 5 δις. στερλίνες για το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Αυστραλία και άλλες χώρες θεωρούν την διεθνή εκπαίδευση σημαντική κινητήρια δύναμη για την οικονομική ανάπτυξή τους.
Η σημερινή μας κυβέρνηση, όπως και οι προηγούμενες, έχει θέσει ξανά επίσημα τον επίσης εύηχο στόχο: Να καταστήσουμε την Κύπρο περιφερειακό κέντρο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Είναι γεγονός ότι και τα δικά μας νούμερα δεν είναι και άσχημα. Από 1,000 ξένους φοιτητές το 1990, έχουμε σήμερα φτάσει σχεδόν στους 6,000.
Βλέποντας αυτά τα στατιστικά εκ του μακρόθεν μπορεί και να συγχαρούμε τους εαυτούς μας. Μια ακόμη επιτυχία της κυπριακής οικονομίας. Όμως, με μια προσεκτικότερη ματιά θα διαπιστώσουμε ότι δεν είναι όλα τόσο ρόδινα. Για παράδειγμα, όταν ρωτήσουμε ποιοι ακριβώς είναι αυτοί οι 6,000 σπουδαστές – φιλοξενούμενοι μας. Ή όταν αναρωτηθούμε πως μας βλέπουν εμάς τους Κυπρίους. Ή όταν ρωτήσουμε αυτούς τους ανθρώπους πια γνώμη έχουν για αυτή την περιβόητη φιλοξενία μας.
Λοιπόν, τα νέα δεν ακούγονται τόσο καλά. Περίπου 60% δηλώνουν γενική απογοήτευση. Ακόμα, περίπου το ένα τέταρτο δεν προσαρμόστηκε καθόλου ή δυσκολεύτηκε πολύ να προσαρμοστεί. Περίπου οι μισοί υπόκεινται σε πολιτιστικό κλονισμό (culture shock). Επιπρόσθετα, ελάχιστοι (18 άτομα από αντιπροσωπευτικό δείγμα 500 ατόμων!) δήλωσαν ότι συναναστρέφονται με ντόπιους φοιτητές. Ούτως ή άλλως, σχεδόν 70% δηλώνουν πρόβλημα επικοινωνίας με τους ντόπιους. Τα στατιστικά αυτά δείχνουν, ωμά, ότι οι ξένοι φοιτητές είναι σχεδόν αποκλεισμένοι από την ευρύτερη Κυπριακή ‘πολυπολιτισμική’ κοινωνία και ότι δεν βασίζονται σε μας για την στήριξη τους. Ακόμα χειρότερα, 60% νοιώθουν ότι έχουν αντιμετωπίσει ρατσισμό (εκ των οποίων πάνω από 30% ‘έντονα’) .
Δεν πειράζει τι νομίζουν, λένε κάποιοι. Αφού αρκετοί ξένοι φοιτητές είναι στην πραγματικότητα ‘ψευδο-φοιτητές’, δηλαδή παράνομοι εργάτες που ήλθαν στην Κύπρο για εργασία υπό τον μανδύα του φοιτητή. Πηγή από τον ιδιωτικό εκπαιδευτικό τομέα επονόμασε την Κυπριακή τριτοβάθμια εκπαιδευτική αγορά ‘βιομηχανία εισαγωγής ξένου εργατικού δυναμικού.’ Ομολογουμένως αυτή η ορολογία έχει και δόση αλήθειας. Πολλοί ξένοι θεωρούν την εκπαίδευση στο εξωτερικό, όχι μόνο προς την Κύπρο, ως διαβατήριο εξόδου από δυσμενείς καταστάσεις (οικονομικές και άλλες) στη χώρα τους.
Περιοδικές κυβερνητικές εκστρατείες ‘καθαρίζουν’ τους αριθμούς, όπως μας έχει τονιστεί. Ως αποτέλεσμα, πολλάκις οι ξένοι φοιτητές αντιμετωπίζονται, τουλάχιστον νοερά αν όχι πάντα στην πράξη, ως ανεπιθύμητοι ξένοι εργάτες, με πολύ αρνητικά επακόλουθα για τις προοπτικές της Κύπρου ως εκπαιδευτικό προορισμό. Όμως, είναι η γενική στάση του κοινού και κάποιων ιθυνόντων, που φαίνεται να είναι συχνά ταυτόσημη με αυτή την αντιμετώπιση που πραγματικά προβληματίζει. Είναι σαν να μην θέλουμε πραγματικά την ανάπτυξη της εκπαιδευτικής αγοράς.
Ποιοι τέλος πάντων είναι αυτοί οι ξένοι φοιτητές; Προέρχονται ως επί το πλείστον από τις λεγόμενες Ανατολικές χώρες και οι κυριότερες δυο αγορές είναι η Κίνα και η Ινδία. Κάποιοι από εμάς ίσως θεωρούν τους εαυτούς τους ανώτερους από τις δυο πιο ραγδαία αναπτυσσόμενες μεγάλες οικονομίες στον κόσμο, από τις δυο πολυπληθέστερες χώρες της υφηλίου.
Σήμερα περίπου το ένα τρίτο των ξένων φοιτητών σπουδάζει στα τρία νεοσύστατα ιδιωτικά πανεπιστήμια και τα άλλα δυο τρίτα των σπουδαστών φοιτούν στα υπόλοιπα ανώτερα ιδρύματα. Αυτό το στατιστικό υποδεικνύει εμμέσως ότι μεγάλος αριθμός των φοιτητών δεν είναι και οι καλύτεροι σε ακαδημαϊκό επίπεδο. Πάντως, πριν κρίνουμε, να θυμηθούμε τη ρήση, ‘δείξε μου τον φίλο σου να σου πω ποιος είσαι’. Αυτό ισχύει εξίσου και στην αγορά: ‘Δείξε μου τον πελάτη σου να σου πω ποιος είσαι’. Οι ξένοι φοιτητές ‘πρώτης διαλογής’ θα συνεχίσουν να πηγαίνουν στα καλύτερα, ακόμα και στα μετριότερα, πανεπιστήμια των άλλων εδραιωμένων χωρών. Η Κύπρος πρέπει να δεχθεί αυτό το γεγονός, χωρίς να υπονοείται εδώ ότι δεν πρέπει να συνεχίσει να αναβαθμίζει την ποιότητα της εκπαίδευσης που προσφέρει και να στοχεύει σε πιο ‘ποιοτικό φοιτητή’ σταδιακά. Ένας παραλληλισμός εδώ θα ήταν χρήσιμος: Επί σειρά ετών, ο Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού μιλούσε για την επικέντρωση στον ‘ποιοτικό τουρίστα’. Και όμως δεν κατάφερε ποτέ, μέχρι και σήμερα, να εδραιωθεί ως ανάλογα ποιοτικός προορισμός για πολλούς λόγους που δεν είναι απαραίτητο να παρουσιαστούν εδώ. Ο τουρισμός αναπτύχθηκε γιατί αναγκαστικά η βιομηχανία συμβιβάστηκε μετριάζοντας τις απαιτήσεις της, τουλάχιστον όσον αφορά στον πελάτη.
Όπως και στην περίπτωση της τουριστικής αγοράς, το ‘Κυπριακό εκπαιδευτικό προϊόν’ δημιουργείται από όλους μας και όχι μόνο από το εκπαιδευτικό ίδρυμα. Το τμήμα μετανάστευσης, η αστυνομία, οι Κύπριοι φοιτητές, και εμείς οι υπόλοιποι, το ευρύ κοινό, πρέπει να πειστούμε ότι μας συμφέρει να γίνουμε κέντρο εκπαίδευσης. Η παρουσία ξένων ανθρώπων σε μια χώρα είναι σαν βαρόμετρο. Σημαίνει έχουμε ανάπτυξη, σε βαθμό που θέλουν άλλοι να έρθουν εδώ. Κοιτάξτε γύρω σας. Αν δείτε ξένους σημαίνει πάμε καλά. Να ανησυχούμε αν μείνουμε μόνοι μας, ‘εμείς τζιαί μεις’.
Η ‘πολυπολιτισμικότητα’ είναι και αυτή εύηχη και δημοκρατική και προοδευτική. Όμως δυστυχώς, στην πράξη αρκετοί από εμάς την βλέπουμε ως πρόκληση κατά της ‘καθαρής’ εθνικής ταυτότητας, ως ένδειξη κάποιας κατηφόρας ή ως εισαγωγή κακών από το εξωτερικό.
Πριν τους απορρίψουμε, ας πούμε σαν ανεπιθύμητους παράνομους εργάτες, ας αναλογιστούμε λίγο: Πόσοι από εμάς δούλεψαν (ακόμα και παράνομα) στο εξωτερικό για να διεκπεραιώσουμε τις σπουδές μας; Τα τόσο Ελληνικά μας τραγούδια της άπονης ξενιτιάς από που ξεφύτρωσαν;
Τέλος, μια έκκληση: Να κοιτάξουμε και όλοι εμείς τους ξένους φοιτητές λίγο ανθρώπινα με την παραδοσιακή μας φιλοξενία για την οποία είμαστε τόσο περήφανοι.
του Δρ. Έλμου Κονή, Επίκουρου Καθηγητή - Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου