του Τάκη Χατζηδημητρίου
Πρόεδρου ΙΚΜΕ, πρώην βουλευτή
Η Κυπριακή Δημοκρατία και η Ελληνοκυπριακή Κοινότητα μπήκαν σε μια περίοδο μεγάλων αλλαγών με την εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια στην Προεδρία. Τα συσσωρευμένα προβλήματα όλων των προηγούμενων εποχών και ιδιαίτερα μετά το Δημοψήφισμα του 2004, απαιτούσαν αντιμετώπιση με νέες ιδέες και προσανατολισμούς.
Η εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια, Γ.Γ. του ΑΚΕΛ, ήταν απάντηση στο αδιέξοδο που περιέβαλλε το Κυπριακό για τέσσερα χρόνια, και σαφής ένδειξη ότι ο λαός ανησυχούσε για τη χωρίς προοπτική παράταση του προβλήματος. Η απειλή της επερχόμενης διχοτόμησης, με τη συνεχή αναβάθμιση του παράνομου καθεστώτος, απαιτούσε ριζική αλλαγή της προηγούμενης πολιτικής του Προέδρου Τάσσου Παπαδόπουλου που δυσφήμισε και κλόνισε την αξιοπιστία της ελληνοκυπριακής πλευράς.
Η εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια στην Προεδρία και οι θέσεις που υποστήριξε έγιναν δεκτές με ικανοποίηση στο εσωτερικό μέτωπο και στο διεθνή χώρο. Το αρνητικό κλίμα έναντι της Ελληνοκυπριακής ηγεσίας έχει αναστραφεί. Η διεθνής κοινότητα έχει πειστεί ότι το ενδιαφέρον του Δημήτρη Χριστόφια για την επίλυση του προβλήματος είναι γνήσιο και ότι είναι διατεθειμένος να συνεργαστεί με τον Μεχμέτ Αλή Ταλάτ για την πραγμάτωση του στόχου αυτού.
Ο Δημήτρης Χριστόφιας άλλαξε με αποφασιστικότητα το κλίμα της έντασης και της αντιπαράθεσης που κυριαρχούσε στις διακοινοτικές σχέσεις και αναζήτησε τρόπους επικοινωνίας και συνεννόησης με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Μεχμέτ Αλή Ταλάτ. Μετά από μια περίοδο προπαρασκευής στις Επιτροπές Εργασίας και τις Τεχνικές Επιτροπές και κύρια μετά από τις συναντήσεις των δύο ηγετών άρχισαν από τις αρχές του Σεπτέμβρη συνομιλίες για την επίλυση του Κυπριακού.
Οι συνομιλίες δεν φαίνεται να προχωρούν με το ρυθμό που θα επιθυμούσαμε. Όμως να μιλούμε κιόλας για αποτυχία ή κατάρρευση των συνομιλιών θα είμαστε εκτός λογικής και εκτός πραγματικότητας. Εκείνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι συναντούν δυσκολίες. Αυτές όμως οι δυσκολίες δεν πρέπει να οδηγήσουν σε νέο αδιέξοδο και σε κλιμάκωση της έντασης. Επιστροφή στο παρελθόν δεν θα βοηθήσει τη λύση αλλά αντίθετα θα ενισχύσει την άποψη της διαίρεσης. Όπου υπάρχουν συγκλίσεις θα πρέπει να εκτιμούνται ανάλογα, κι όπου υπάρχουν διαφορές θα πρέπει να παραμένουν στο επίπεδο της πολιτικής διαφωνίας στα συγκεκριμένα ζητήματα.
Οι δυσχέρειες που παρουσιάζονται είναι εν πολλοίς εγγενείς. Ο Ταλάτ θα πρέπει να συντονίσει το βηματισμό του μ’ εκείνο της Τουρκίας κι ο Χριστόφιας σε κάθε του βήμα θα πρέπει να λογαριάζει ένα εσωτερικό μέτωπο. Ένα μέτωπο που χρειάζεται ακόμη πολλή προσπάθεια για να κατανοήσει και να συντονιστεί στη μεγάλη προσπάθεια της συμβιβαστικής λύσης.
Οι δυσκολίες του Δημήτρη Χριστόφια δεν προέρχονται μόνο από την έλλειψη συνείδησης της έννοιας της μετριοπάθειας και του συμβιβασμού αλλά και από ακραίες τοποθετήσεις μικρότερων κομμάτων που κάποια μάλιστα συμμετέχουν στην Κυβέρνηση. Τα κόμματα αυτά, που παραμένουν ταυτισμένα με την πολιτική του προηγούμενου Προέδρου, αισθάνονται ότι κινούνται πια σε πολιτικό κενό και στρέφονται προς τον εξτρεμισμό για να δικαιολογήσουν την ύπαρξή τους. Δεν έχουν εννοήσει ότι η Κύπρος και το Κυπριακό μπήκαν σε μια άλλη εποχή. Ούτε ο Χριστόφιας ούτε ο Ταλάτ θα θελήσουν, όσες δυσκολίες και να προκύψουν, να διακόψουν τις συνομιλίες και να οδηγήσουν τον τόπο σε ένα νέο αδιέξοδο. Πόσο μπορούν να διαρκέσουν αυτές οι συνομιλίες;
Σίγουρα όχι επ’ άπειρον. Υπάρχουν και γι’ αυτή τη φάση του Κυπριακού χρονικά όρια και περιορισμοί, που αν εξαντληθούν η συνέχιση των συνομιλιών θα αποδειχθεί αντιπαραγωγική.
Στις συνομιλίες αυτές υπάρχει και μια παράμετρος που δεν υπήρχε προηγουμένως. Οι ηγέτες βασίζουν τις συνομιλίες τους και στο έργο των Επιτροπών Εργασίας και των Τεχνικών Επιτροπών, που πολλές απ’ αυτές έχουν παραγάγει σημαντικό έργο σ’ ένα ευρύ κύκλο θεμάτων. Η συνεργασία μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και οι αποφάσεις, που έχουν από κοινού πάρει, προσδίδουν ένα θεματικό και ανθρώπινο βάθος στη νέα προσπάθεια επίλυσης του προβλήματος μας.
Οι συνομιλίες με ταυτόχρονη προώθηση και υλοποίηση συγκεκριμένων αποφάσεων προσδίδουν μια νέα διάσταση στις συνομιλίες που θα πρέπει να συνυπολογιστεί στη διαμόρφωση του μέλλοντος. Δηλαδή αν προβλέψουμε ότι το Κυπριακό μπήκε σε μια νέα διαδικασία που είτε θα οδηγήσει σε εξελίξεις στο άμεσο μέλλον, είτε θα κρατεί ανοικτή τη διαδικασία για να αποδώσει μέσα στα πλαίσια μιας νέας συγκυρίας, δε νομίζω να είμαστε εκτός πραγματικότητας.
Στο μεταξύ θα λειτουργεί ο μηχανισμός της αντιμετώπισης προβλημάτων της καθημερινότητας που τελικά θα συμπεριλαμβάνει υποχρεωτικά και την ίδια την Τουρκία. Η λύση φαίνεται και είναι δύσκολο να πραγματοποιηθεί, όμως εξ ίσου δύσκολη και με αρνητικές συνέπειες για όλες τις πλευρές θα αποδειχθεί και η παράταση του προβλήματος.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν έχει άλλη διέξοδο από τη σταθερή αναζήτηση λύσης αλλά και η τουρκική έχει πια εξαντλήσει τα αποθέματα των επιχειρημάτων της που προέκυπταν από την ψήφιση του Σχεδίου Ανάν.
Όσο και να λέμε ότι το Κυπριακό είναι υπόθεση των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων οι εξελίξεις βρίσκονται κάτω από το άγρυπνο βλέμμα της διεθνούς κοινότητας και των διεθνών οργανισμών. Παρακολουθούν και κρίνουν τις εξελίξεις. Γι’ αυτό και οι δύο ηγέτες θα πρέπει να γνωρίζουν ότι οι θέσεις και οι απόψεις τους θα πρέπει να κινούνται σε ένα αποδεκτό για τη διεθνή κοινότητα επίπεδο. Γι’ αυτό και η ομιλία του Μεχμέτ Αλή Ταλάτ στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης ήταν μια ατυχής στιγμή για τον ίδιο αλλά και την κοινότητά του. Αν αυτό δεν το αντιλήφθηκε ο ίδιος θα υπάρξουν παράγοντες που θα του το υποδείξουν.
Το συμφέρον της Κύπρου αλλά και το ενδιαφέρον της Διεθνούς Κοινότητας συγκεντρώνονται πια σε ένα κοινό σημείο: στην επίλυση του Κυπριακού και στην επανένωση του νησιού. Είναι πια γενικά παραδεκτό ότι η διαίρεση δεν οδηγεί στην ομαλοποίηση. Αντίθετα μας οδηγεί στη συντήρηση δύο εχθρικών καταστάσεων με απρόβλεπτες περιπλοκές και συνέπειες για όλους.