της Συντακτικής Ομάδας
Τους τελευταίους 9 μήνες έχουν γίνει πολλά και ταυτόχρονα είμαστε ακόμα στην αρχή. Προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε μια εικόνα του «όλου» κι έτσι φιλοξενούμε κείμενα που καταπιάνονται με τη διαδικασία των απευθείας συνομιλιών που ξεκίνησε στις 3 Σεπτεμβρίου.
Ήδη, μια πρώτη εικόνα από το τι έχει διαμειφθεί καταγράφεται στο δημόσιο διάλογο. Η δική μας πρόθεση είναι να προσεγγίσουμε με πιο ευρύ τρόπο όχι αυτές καθ’ αυτές τις θέσεις αλλά τη γενικότερη θεώρηση του προβλήματος. Στη δική μας αντίληψη, η επανένωση και η λύση δεν θα πρέπει να ζυγίζονται σε μια ζυγαριά ρυθμισμένη με βάρη από το παρελθόν, όπου a priori οι δύο πλευρές παρατίθενται με εξ ορισμού αντίθετα συμφέροντα. Το ίδιο πρέπει να μεταδοθεί και σε επίπεδο κοινωνίας: το τελικό αποτέλεσμα δεν θα πρέπει να έχει χαμένους.
Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι το διαρκές ζητούμενο είναι ένα κοινό κράτος. Πολιτική ηγεσία και κοινωνία πρέπει να αντιληφθούν ότι το ομόσπονδο κράτος δεν αποτελεί παραχώρηση αλλά το θεμέλιο της κοινής μας συνύπαρξης. Αυτή η φιλοσοφία πρέπει να περνά οριζόντια τις συζητήσεις για όλα τα ζητήματα που τίθενται στο τραπέζι τόσο εντός της αίθουσας όσο και εκτός· αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό και στην κοινωνία ώστε να μπορέσουμε να ξεφύγουμε από το σύνδρομο «ο θάνατός σου, η ζωή μου». Διαφορετικά, απλά προετοιμάζουμε ένα θνησιγενές σχήμα.
Εδώ και 45 χρόνια ζούμε σε μια στρεβλή κατάσταση που πλέον γίνεται αντιληπτή στην κοινωνία ως κανονικότητα και περνάει στις νέες γενιές ως φυσιολογική, αφού είναι η μόνη που γνώρισαν. Η διαχείριση της Κυπριακής Δημοκρατίας στην απουσία των Τουρκοκυπρίων έχει επηρεάσει την αντίληψη μας για το τι σημαίνει (για παράδειγμα) αυτός ο περίφημος διαμοιρασμός της εξουσίας και εξηγεί τις αντιδράσεις και την επιφυλακτικότητα, που διαπερνά οριζόντια και όχι κάθετα την κοινωνία. Όμως, οι συνθήκες μέσα στις οποίες μάθαμε να ζούμε είναι αποτέλεσμα του προβλήματος και όχι η μεζούρα για να μετρήσουμε τα καλά ή κακά της λύσης.
Γι’ αυτό και θεωρούμε ως αναγκαία συνθήκη της αυριανής λύσης τον αναπροσανατολισμό της Παιδείας. Ένα μέρος της έκδοσης είναι αφιερωμένο στο θέμα αυτό. Αρκεί, άραγε, η παρατήρηση ότι η Παιδεία έχει διαμορφώσει (και έχει ακόμα αυτή τη δυνατότητα) την κοινωνία μας; Θεωρούμε πως όχι. Ο συλλογισμός πρέπει να συμπληρωθεί: οφείλει να ετοιμάσει ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες, απεξαρτημένους από τα παρωχημένα δίπολα ταυτίσεων που αποτελούν πηγή σύγκρουσης.
Οι γενιές των τελευταίων δεκαετιών μεγάλωσαν κυνηγημένες από τη μεγάλη ευθύνη που επιβάλλει η συλλογική μνήμη. Μια συλλογική μνήμη που καλλιεργήθηκε ευλαβικά μέσα από εν πολλοίς φαντασιακά σχήματα, που ταυτόχρονα όμως αποσιωπούσαν ένοχα μυστικά και πικρές αλήθειες. Κι αυτό γιατί αρνηθήκαμε να ψάξουμε πίσω από τα συνθήματα το μέλλον μας.
Το ίδιο και στην άλλη πλευρά. Η εξέλιξη του προβλήματος δημιούργησε στους Τουρκοκύπριους τις συνθήκες μέσα στις οποίες έμαθαν να ζουν. Η ζωή τους έχει συνηθίσει στην απουσία μας, έχουν μάθει και αυτοί να ζουν χωρίς εμάς. Και είναι κάτι που διαπερνά οριζόντια την κοινωνία και κληροδοτείται από γενιά σε γενιά. Και επομένως την ίδια επιφυλακτικότητα πια να μοιραστούν: ο καθρέφτης μας.
Η αναφορά σε «εμείς» και «αυτοί» προδίδει μια ήδη εμπεδωμένη αντίληψη αντιπαράθεσης. Η λύση πρέπει να αντικατοπτρίζει την διάθεση μας να ανατρέψουμε τη διαχωριστική γραμμή που μας έφερε εδώ. Και το φίλτρο από το οποίο πρέπει να περνάμε όλοι μας, αυτοί που διαπραγματεύονται, αυτοί που τους κρίνουν, αυτοί που τους υποστηρίζουν και εμείς που ελπίζουμε δεν είναι η στρέβλωση που ισχύει σήμερα αλλά η πίστη ότι το «κάτι» κοινό που θα προκύψει είναι για όλους.
Δεν ισχυρίστηκε κανείς ότι τα πράγματα θα είναι εύκολα. Δεν μπορεί όμως να υπάρξει άλλη επιλογή εκτός από τη διαπραγμάτευση. Η άλλη εναλλακτική είναι η άνευ όρων παράδοση στο χρόνο που θα λειτουργήσει εν τέλει εις βάρος και των δύο κοινοτήτων, με διαφορετικούς για την κάθε μια τρόπους. Η πολιτική ακινησία δεν είναι επιλογή.
Αυτή η φιλοσοφία πρέπει να περάσει στη διαπραγμάτευση και να γίνει αντιληπτή στην πολιτική ηγεσία και στον κόσμο που τελικά θα κρίνει. Με σεβασμό στις βασικές αρχές της δικοινοτικότητας, της διζωνικότητας και της πολιτικής ισότητας, τότε μπορούμε να φτιάξουμε ένα κράτος και μια κοινωνία που θα σταματήσει να μετρά τα πάντα με όρους ξεφτισμένους, θα ξεπεράσει κατάλοιπα και φοβίες και θα απελευθερωθεί ώστε να δημιουργήσει όχι μοιρολογώντας με το βλέμμα πίσω αλλά διεκδικώντας με δίψα αυτά που έχασε τόσα χρόνια.