Α Η Κατασκευή της Γεωπολιτικής Κρίσης
Η κρίση στον Καύκασο όχι μόνο δεν έχει τελειώσει αλλά δημιουργεί άμεσες και έμμεσες συνέπειες για την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια που - λόγω ΝΑΤΟ - σύρονται αναμφίβολα σε μια νέα περιπέτεια. Ειδικότερα, η περιοχή του Καυκάσου γίνεται για μια ακόμα φορά πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Αποτελεί, λοιπόν, το λιγότερο πολιτική αβελτηρία αν κανείς αγνοήσει τις προσπάθειες του Αμερικάνικου ιμπεριαλισμού να δημιουργήσει έναν κλοιό γύρω από τη Ρωσία. Άλλωστε, η πρόσφατα συναφθείσα συμφωνία με την Πολωνία και την Τσεχία για την δημιουργία αντιπυραυλικής ασπίδας στην περιοχή, αποτελούν αδιάψευστα παραδείγματα της αμερικανικής γεωπολιτικής τακτικής. Υπό αυτό το πρίσμα μπορεί να ερμηνευθεί η, κατόπιν συγκατάθεσης των ΗΠΑ, εισβολή και σφαγή στη Νότια Οσετία από το σύμμαχο της Ουάσιγκτον Σαακσβίλι. Σε κάθε περίπτωση, πιστεύουμε πως η χρήση βίας δεν αποτελεί λύση για τούτο και δεν είναι αποδεκτή. Πιστεύουμε, επίσης, πως ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών και της εθνικής κυριαρχίας τους πρέπει να αποτελεί βασικό άξονα κάθε εξωτερικής πολιτικής. Και, ακόμα, πιστεύουμε στη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού χώρου δημοκρατίας, κοινωνικής ανάπτυξης και αλληλεγγύης, ο οποίος είναι αυτονόητο ότι πρέπει να περιλαμβάνει και τη Ρωσία. Μολοταύτα, στην έκτακτη σύνοδο κορυφής για τη Γεωργία, η Ε.Ε απέδειξε με την απόφασή της το αναξιόπιστο της πολιτικής της αφού δεν μπόρεσε να στείλει μήνυμα στη χώρα που ενθάρρυνε τη Γεωργία να επιτεθεί κατά της Νοτίου Οσετίας – δηλαδή των ΗΠΑ.
Θα πρέπει, παράλληλα, να σημειωθεί πως η Ε.Ε αγνόησε προκλητικά το γεγονός πως οι ΗΠΑ παρείχαν αφειδώς στρατιωτική βοήθεια εκπαιδεύοντας μονάδες στη Γεωργία από τη στιγμή που ο Σαακασβίλι ανέβηκε στην εξουσία. Αναμφίβολα, η κρίση στον Καύκασο δεν αποτέλεσε «κεραυνό εν αιθρία». Από καιρό η κατάσταση στην περιοχή ήταν έκρυθμη και οι βασικοί πρωταγωνιστές της σύγκρουσης προετοιμάζονταν ακόμη και για τις εχθροπραξίες. Έτσι, μόλις τον Ιούλη 2008 έγιναν στη Γεωργία στρατιωτικά γυμνάσια με την ονομασία «Immediate response 2008» και τη συμμετοχή 1.000 Αμερικανών. Ο Σαακασβίλι έχει μετατρέψει τη Γεωργία σε στρατό μισθοφόρων των ΗΠΑ. Αξίζει να σημειωθεί πως η Γεωργία ήταν η τρίτη χώρα στο Ιράκ - μετά τις ΗΠΑ και Ε.Ε – σε επίγειες δυνάμεις. Εν ολίγοις, μια χώρα με πληθυσμό πέντε εκατομμυρίων, με υψηλή ανεργία και φτώχεια, διατηρεί δύο χιλιάδες στρατιώτες στο Ιράκ. Όταν ο Σαακασβίλι εξαπέλυσε την εισβολή στην Νότια Οσετία, τα αμερικανικά αεροσκάφη κατάφεραν να μεταφέρουν πίσω στην Τιφλίδα τους Γεωργιανούς στρατιώτες. Κατά συνέπεια οι Αμερικανοί ενορχήστρωσαν τη σύγκρουση. Γενικά, οι ρίζες αυτής της αναμέτρησης βρίσκονται στις ίδιες τις συνθήκες του ιμπεριαλισμού. Αιτίες που – κατά Λένιν - αφορούν στα τεράστια μονοπωλιακά κέρδη, στον ανταγωνισμό ανάμεσα στους ιμπεριαλιστές για τον έλεγχο νέων πηγών ενέργειας, στους δρόμους μεταφοράς, στον έλεγχο μεγαλύτερων μεριδίων στις αγορές και στην εκμετάλλευση των εργαζομένων. Ανάμεσα, λοιπόν, σ' αυτές τις ‘αγορές’ βρίσκονται Κασπία και Καύκασος. Η κρίση πάντως στην περιοχή είχε ήδη προετοιμαστεί τα προηγούμενα χρόνια, με μια σειρά από ιμπεριαλιστικές ενέργειες, που στόχευαν ανοικτά στην αποδόμηση και περικύκλωση της Ρωσίας. Απτά παραδείγματα αποτελούν η ίδρυση της συμμαχίας "Συνεργασία για την Ειρήνη" (αίθουσα αναμονής για το ΝΑΤΟ ) το GUUAM που δημιούργησαν οι ΗΠΑ με νότιους και ανατολικούς γείτονες της Ρωσίας.
Β. Oργανική Κυριαρχία: Ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις και Ενδοκαπιταλιστικές διαφορές
Η Κοντολίζα Ράις δεν μπόρεσε να επιβάλει την αμερικάνικη τακτική κατά την έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου του ΝΑΤΟ (19 Αυγούστου 2008 ) που έγινε - μετά από απαίτηση των ΗΠΑ - για «να μπει η Ρωσία στη θέση της». Ωστόσο, η Λυδία λίθος, δηλαδή το ενοποιητικό δηλαδή στοιχείο όλων αυτών των ιμπεριαλιστικών – αποικιοκρατικών αντιφάσεων είναι αναμφίβολα το οικονομικό. Η Ρωσία, η οποία επεκτείνει την οικονομική της επιρροή σε ολόκληρο τον κόσμο, παράγει το ένα τρίτο του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος λόγω κερδών από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, προϊόντα που αγοράζονται κατά κύριο λόγο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην πραγματικότητα, οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ της Ρωσίας και Ε.Ε είναι περίπου επτά φορές μεγαλύτερες από εκείνες μεταξύ της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Έτσι, ο από εικοσαετίας σχεδιασμός της αμερικανοελεγχόμενης Δύσης για αποδόμηση και περίσφιξη της Ρωσίας από τις ανεξαρτητοποιημένες από αυτήν χώρες (πρώην κράτη - μέλη της Σοβιετικής Ένωσης) έφθασε σε κρίσιμο σημείο έκρηξης, στο βαθμό που το ΝΑΤΟ επιμένει όχι μόνο στη νατοποίηση αλλά και στην αποσταθεροποίηση του περιφερειακού πολιτικού συστήματος. Στόχος είναι να ελεγχθεί από τις μητροπόλεις του καπιταλισμού όλος ο πετρελαϊκός χώρος του Καυκάσου, και έτσι να περιορισθεί η Ρωσική ενεργειακή ισχύς.
Θα το επαναλάβουμε: το παγκόσμιο πρόβλημα του ελεγχόμενου από τις ΗΠΑ Νατοϊκού μηχανισμού είναι αυτή καθ' εαυτή η επιτευχθείσα και αναταχθείσα ρωσική ισχύς.
Ωστόσο, η Δύση - σε συνδυασμό με τα μονοπωλιακά συμφέροντα των πανίσχυρων δυτικών εταιρειών πετρελαίου - δείχνει αποφασισμένη να μην αφήσει τη Ρωσία να γίνει κυρίαρχη οικονομικά, και στρατηγικά.
Αξίζει πάντως να αναφερθεί πως από τον Αύγουστο του 1991 η Δύση σχεδίαζε τη Νατοποίηση αυτών των ανεξάρτητων χωρών, με δικαιολογία πάντοτε την ασφάλεια Ευρώπης - Αμερικής. Στην ουσία, βέβαια, η Δύση προετοίμαζε τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και την άγρια εκμετάλλευση των τεράστιων πόρων της.
Η εκκολαπτόμενη αποσταθεροποίηση του περιφερειακού πολιτικού συστήματος στον Καύκασο, στα Βαλκάνια ή στη Μέση Ανατολή, στηρίζεται πάνω σε λογικές και πρακτικές που καθοδηγούνται από πολιτικές που αποκαλώ ‘οργανική κυριαρχία’.
Με το συγκεκριμένο όρο εννοώ τον τρόπο άσκησης της πολιτικής κυριαρχίας του νεοαποικιοκρατισμού όχι πλέον στο συμβολικό πεδίο εγχειρημάτων (εκδημοκρατισμός, πάταξη της τρομοκρατίας, ειρηνευτικά σχέδια κ.λ.π ) αλλά στο εμπράγματο πεδίο διαπλοκής και μετασχηματισμού πολύμορφων σχέσεων εξουσίας. Πρόκειται για τη διάπλαση μιας διαφορετικής μορφής κυριαρχίας, η οποία χωρίς να απαρνείται ή να εξαλείφει τις βασικές ιδιότητες της «πολιτικής κυριαρχίας» , τις ενσωματώνει σε σχέδια νεοφιλελεύθερης ανάπτυξης αλλά και σε προτεκτορικού τύπου συνταγματικούς διακανονισμούς. Το λεγόμενο ‘Σχέδιο για την Ευρύτερη Μ. Ανατολή’ είναι κάτι παραπάνω από ένα σχέδιο οικονομικής κυριαρχίας και γεωστρατηγικής υπεροχής. Σίγουρα υπερβαίνει και τους δυο αυτούς στόχους. Εν ολίγοις, η οικονομία της περιοχής πρέπει να υποταχτεί στη χρηματοπιστωτική παγκοσμιοποίηση, στην απορυθμισμένη αγορά , με στόχο οι ντόπιες αγορές να ενσωματωθούν πιο σφιχτά στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία.
Σε αυτό το πλαίσιο ο αμερικανοβρετανικός ιμπεριαλισμός επιχειρεί μια ‘οργανική κυριαρχία’ στην περιοχή που να δένει οργανικά με την ίδια την τάξη πραγμάτων της Μ. Ανατολής. Γι' αυτό το Σχέδιο προβλέπει όχι μόνο τη δημιουργία τραπεζών ή επιχειρήσεων αλλά και εκπαιδευτικών συστημάτων (curricula), μέσων διάχυσης πληροφοριών, ΜΚΟ, επιχειρηματικής εκπαίδευσης κ.ο.κ. Ο βασικός στόχος είναι η ενσωμάτωση σε μια παγκόσμια καπιταλιστική ελίτ ώστε να σπάσει κάθε πολιτιστική και πολιτική αντίσταση απέναντι στο δόγμα του ολοκληρωτικού καπιταλισμού.
Προεκτείνοντας θα λέγαμε πως υπό την εν λόγω θεσμοθετημένη οργανική κυριαρχία η ένταξη νέων κρατών στο ΝΑΤΟ αποτελεί για την Ουάσιγκτον απόλυτη προτεραιότητα για την ολοκλήρωση του γεωπολιτικού της σχεδιασμού. Επισημαίνουμε πως η ολοκλήρωση των αμερικανικών σχεδίων για τη ΝΑΤΟποίηση της Ν. Ανατολικής Ευρώπης- Μεσογείου ή/και του Καυκάσου είναι ύψιστης σημασίας για την πολιτική της Ουάσιγκτον και για έναν ακόμη λόγο: για την αποστολή στρατευμάτων όσο γίνεται πιο γρήγορα, πιο μακριά και πιο μόνιμα.
Είναι προφανές ότι η ένταξη στο ΝΑΤΟ χωρών ενισχύει το κλίμα των «προθύμων» και απόλυτα υποταγμένων στις αμερικανικές επιταγές του κεφαλαιοκρατικού αποικιοκρατισμού. Επιταγές που κάθε άλλο παρά καλλιεργούν καθεστώς ειρηνικής συνύπαρξης και κοινωνικής αλληλεγγύης
του Κώστα Γουλιάμου
Αντιπρύτανη του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου
