Έχουμε βιαστεί πολλές φορές να κηρύξουμε το τέλος της Ιστορίας. Οι διεθνείς πολιτικές συγκυρίες μας έδωσαν πολλές φορές την αφορμή. Οι αντιστροφές ρόλων, οι άνοδοι και οι πτώσεις υπερδυνάμεων, η παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου, η ανάδυση νέων υποκειμένων στο διεθνές στερέωμα και πολλοί άλλοι παράγοντες αποτέλεσαν συχνά την αφετηριακή έκφραση τέτοιων συλλογισμών.
Μαζί με το πολλάκις κηρυχθέν τέλος, ακολουθούσε πάντα και μια νέα αρχή. Νέα δεδομένα, νέες ισορροπίες, καινούρια θεσμικά όργανα, καινοφανείς δράσεις από ανεξέλεγκτους διεθνώς δρώντες.
Το κουτί της Πανδώρας άνοιξε το 1999 με το ΝΑΤΟϊκό πόλεμο στο Κόσοβο και το σχηματισμό μια αναγνωρισμένης από ορισμένα κράτη κρατικής οντότητας στην περιοχή. Τα γεγονότα στη Γεωργία και ο ολιγοήμερος πόλεμος στην περιοχή είναι ένα από τα πολλά εκείνα συμβάντα που σηματοδοτούν την έναρξη ενός υποκεφαλαίου στην τρέχουσα ιστορική περίοδο, που θα μπορεί να υπέχει και τη θέση εισαγωγικού σημειώματος για όσα θα συμβούν στο εγγύς μέλλον, όχι μόνο στις δύο περιοχές αλλά και σε άλλα μέρη του κόσμου. Η Κύπρος δεν μπορεί να αποτελέσει εξαίρεση ούτε και να κρυφτεί από το βλοσυρό βλέμμα της Ιστορίας.
Ένα από τα μαθήματα που μπορεί να λάβει κάποιος από τις εμπερίες του Κοσόβου και της Γεωργίας είναι ότι ο κόσμος μας αλλάζει ραγδαία και οι σταθερές του προηγούμενου καθεστώτος δεν αποτελούν σταθερούς πυλώνες. Κατ’ αρχήν, η αντίληψη μας για το διεθνές δίκαιο φαίνεται να υπόκειται σε δραστικές παραμορφώσεις. Η χρήση βίας έξω από τα καθοριζόμενα στον καταστατικό χάρτη του ΟΗΕ από υπερδυνάμεις μεταλλάσσεται σε ένα προνομιακό δικαίωμα ή ανεξέλεγκτη δυνατότητα για αυτές.
Κατά δεύτερον, παλαιότερα «εθεωρείτο ότι οι διακηρύξεις ανεξαρτησίας που διασπούσαν την ενότητα υπαρχόντων κρατών δεν είχαν αξία σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Αλλά αυτή η προσέγγιση καταρρίφθηκε από τις ευρωπαϊκές χώρες, που έσπευσαν να διευκολύνουν τη διάσπαση της πρώην Γιουγκοσλαβίας το '90.»
Από τους τόνους μελάνης που έχουν χυθεί για τους πολέμους αυτούς ως προς την δικαιϊκή και πολιτική τους ανάλυση και ερμηνεία, μπορούμε να συγκρατήσουμε τα παρακάτω, ειδικά σε σχέση με τις ομοιότητες των γεγονότων και των αφορμών με την κατάσταση στην Κύπρο.
Η βίαιη απόσπαση εδαφών μέσω ξένων επεμβάσεων ή με την άνοδο τοπικών εθνοτήτων και την αμφισβήτηση της εξουσίας των κρατικών οντοτήτων μέσα στις οποίες ζουν μπορεί να αντίκειται στην κλασική θεωρία του δημοσίου διεθνούς δικαίου αλλά η ζωή μετριέται με ρεαλιστικά σταθμά. Τουτέστιν, η αναγνώριση του Κοσόβου από αρκετές χώρες και η πιθανή αναγνώριση των αποσχιστικών μορφωμάτων στην Αμπχαζία και την Οσετία από φιλικά στη Ρωσία προσκείμενες χώρες δημιουργούν πολλαπλές πραγματικότητες. Για ένα μέρος του κόσμου, ένα κράτος υπάρχει. Για ένα άλλο, όχι. Ωστόσο, η δημιουργία τετελεσμένων λειτουργεί με ειδικό βάρος και η αναστροφή των αποτελεσμάτων τους φαντάζει αδύνατη, ως μια άλλη επιστροφή στο χρόνο. Τα status quo δύσκολα αναδρομούν σε status quo ante...
Οι ομοιότητες της περίπτωσης της Γεωργίας με την περίπτωση της Κύπρου είναι αρκετές ώστε εύλογα να προβλέπουμε ότι η κατάληξη τους θα υπακούει στις ίδιες αναλογίες, έστω κι αν κάτι τέτοιο δεν θα έχει χρονική σύμπτωση. Κι αυτό ακόμα κι αν η Ρωσία φρόντισε νωρίς να διαχωρίσει τις περιπτώσεις. Το αναφέραμε και πιο πάνω: οι πραγματικότητες ορίζονται από περισσότερους του ενός υποκειμένων.
Η αμηχανία με την οποία αντέδρασαν η Ελλάδα και η Κύπρος, προσπαθώντας να διατηρήσουν δύσκολες, αν όχι ανέφικτες ισορροπίες είναι πρόδηλη. Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Κύπριου ΥΠΕΞ προδίδουν την αμηχανία αυτή και ίσως ακόμα και μια επιφανειακή αξιολόγηση της δυναμικής των γεγονότων. Πως αλλιώς να αξιολογηθεί η δήλωση του Μ. Κυπριανού στις 28/8/2008: «Asked whether the recognition by Russia of the independence of South Ossetia and Abkhazia entailed the risk of similar development in the occupied areas, Mr Kyprianou said each case is different and no parallels can be drawn. The Minister pointed out that the situation in the occupied areas, the occupied areas themselves, are the outcome of the invasion; there was no geographical division of Greek Cypriots and Turkish Cypriots in Cyprus. Therefore, these are two different cases».
Η ρευστότητα στο πολιτικό περιβάλλον και οι συνεχείς ανακατατάξεις αποτελούν αστάθμητους παράγοντες και οι ασυμμετρίες του διεθνούς διπλωματικού σκηνικού απολήγουν σε γενεσιουργές αιτίες συγκρούσεων με προσχηματικές επικλήσεις του δικαίου. Ας αναμένουμε, λοιπόν, και άλλα επεισόδια στο μέλλον που θα αποτελούν προσβολή της διεθνούς νομιμότητας και τάξης. Παράλληλα, αυτό που πρέπει να θυμόμαστε από το το μύθο της Πανδώρας είναι ότι αυτό που απομένει τελικά μέσα στο κουτί είναι η ελπίδα...
του Νικόλα Κυριάκου
