Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγηκε στη βάση του Προγράμματος του, το οποίο σε ό,τι αφορά στο κυπριακό διαλαμβάνει δέσμευση για συνέχιση του αγώνα «με αποφασιστικότητα και επιμονή για εξεύρεση μιας ειρηνικής λύσης του Κυπριακού στη βάση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ και των Συμφωνιών Υψηλού Επιπέδου του 1977 και του 1979, που προνοούν για διζωνική, δικοινοτική Ομοσπονδία.
Η λύση πρέπει να συνάδει με το διεθνές και το κοινοτικό δίκαιο, καθώς και με τις διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η Oμοσπονδιακή, διζωνική δικοινοτική Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να έχει μία και μόνη κυριαρχία, διεθνή προσωπικότητα και ιθαγένεια».
Η εν λόγω μορφή πολιτειακής δομής φέρει δύο χαρακτηριστικά. Πρώτο, αποτελεί τη διαχρονική δέσμευση έξι Προέδρων της Κυπριακής Δημοκρατίας και άρα αποτελεί στρατηγικό στόχο για την επανένωση. Δεύτερο, αποτελεί την κοινή συνισταμένη μεταξύ των φυγόκεντρων και των κεντρομόλων δυνάμεων στο κυπριακό, διότι αφενός διασφαλίζει την ενότητα του κράτους και αφετέρου παρέχει, μέσα από σωστές συνταγματικές ρυθμίσεις, αυτονομία στις δύο κοινότητες να διαχειριστούν η κάθε μια την πολιτεία της, πάντοτε κατά τρόπο που να συνάδει με το πνεύμα αρμονικής συνύπαρξης σε ένα κράτος. Διζωνικό, δικοινοτικό αλλά ένα κράτος.
Εξάλλου, μέσα από τις πρώτες τέσσερις συναντήσεις των ηγετών των δύο κοινοτήτων, επαναβεβαιώθηκε η βάση της λύσης, όπως διαλάμβανε και η συμφωνία της 8ης Ιουλίου, ότι δηλαδή επιδίωξη είναι η επίτευξη λύσης διζωνικής, δικοινοτικής Ομοσπονδίας, με πολιτική ισότητα, όπως αυτή περιγράφεται από τον ΟΗΕ. Αλλά προχώρησαν ένα ακόμη βήμα οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων και συμφώνησαν στο θέμα αρχής. Ότι δηλαδή το κράτος θα είναι ένα, όπως μία θα είναι η κυριαρχία, η διεθνής προσωπικότητα και η ιθαγένεια.
Αυτή την περίοδο ως γνωστό, συζητιέται το θέμα της διακυβέρνησης και του διαμοιρασμού των εξουσιών. Από τη στιγμή που η μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας από ενιαίο σε ομοσπονδιακό κράτος θα αποτελείται από τα κεντρικά όργανα εξουσίας (νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική εξουσία καθώς και ανεξάρτητους φορείς, θεσμούς και όργανα) και την ίδια ώρα θα λειτουργούν οι τρεις εξουσίες και σε επίπεδο πολιτειών, καθίσταται αναγκαίος ο καθορισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ κέντρου και περιφέρειας. Αυτός είναι ο βασικός στόχος των συνομιλιών σε αυτό το στάδιο.
Προκύπτουν βέβαια ειδικές πλην όμως σημαντικές πτυχές. Για παράδειγμα το θέμα του πολιτεύματος, όπου η πλευρά μας κατέθεσε ολοκληρωμένη πρόταση για την από κοινού διαχείριση της εκτελεστικής εξουσίας ανάμεσα στις δύο κοινότητες, πάντοτε με σεβασμό στις πληθυσμιακές αναλογίες. Μέσα από μια σειρά από μηχανισμούς που προτείνονται, περιορίζονται οι κίνδυνοι αδιεξόδων και αναβαθμίζεται ο θεσμός του Προέδρου του κράτους με την εγκατάλειψη του ελβετικού λεγόμενου μοντέλου με Προεδρικό Συμβούλιο. Παράλληλα, ενισχύονται οι συναινετικοί μηχανισμοί επίλυσης αδιεξόδων και η κοινή πολιτική δράση των δύο κοινοτήτων, στη βάση πολιτικών θέσεων, αφού ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος, αν τελικά καμφθεί η άρνηση της άλλης πλευράς, θα εκλέγονται μέσα από κοινό ψηφοδέλτιο.
Αυτοί οι νεωτερισμοί αποτελούν σαφή και ουσιαστική βελτίωση της φιλοσοφίας της εκ περιτροπής προεδρίας, η οποία σε κάθε περίπτωση δεν αποτελεί εφεύρημα του νυν Προέδρου αλλά κληρονομιά από το 1996 και εντεύθεν. Αναμφίβολα, ο δρόμος για τη λύση είναι μακρύς και δύσκολος και προϋποθέτει κάμψη της τουρκικής αδιαλλαξίας. Το ζήτημα της διακυβέρνησης, επειδή ακριβώς συνιστά τη ραχοκοκκαλιά του κράτους, είναι πολύ σημαντικό και σύνθετο. Η εξαγωγή πρόωρων συμπερασμάτων είναι εκ προοιμίου αυθαίρετη. Ενίοτε και επιζήμια. Τούτη την ώρα προέχει η στήριξη του ηγέτη της Ε/Κ κοινότητας, ο οποίος στη βάση αρχών, με αποφασιστικότητα και ευελιξία, δίνει εκ μέρους όλων μας τη μάχη για την ειρήνη και την επανένωση.
του Άριστου Δαμιανού
Μέλους Κεντρικής Επιτροπής ΑΚΕΛ, Νομικού – Διεθνολόγου