Η Πολιτική Ασύλου στην Κύπρο

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει αναλάβει επίσημα την υποχρέωση να δέχεται και να εξετάζει αιτήματα για άσυλο από την 1η Ιανουαρίου 2002. Όσα αιτήματα υποβλήθηκαν μέχρι το τέλος του 2001, εξετάστηκαν από την Υπάτη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. Η ανάγκη ανάληψης της εξέτασης των αιτημάτων για άσυλο ήταν αποτέλεσμα των δεσμεύσεων που είχε αναλάβει η Κυπριακή Δημοκρατία, μέσα στα πλαίσια της εναρμόνισης της Κυπριακής Νομοθεσίας με το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει εναρμονιστεί με το ευρωπαϊκό κεκτημένο στον τομέα του ασύλου, και έχει προχωρήσει στην ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία των Οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα ασύλου.

Με την ψήφιση και εφαρμογή της περί Προσφύγων Νομοθεσίας προωθείται και διευκολύνεται η ορθή εφαρμογή των προνοιών της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 και του πρωτοκόλλου της Νέας Υόρκης του 1967 και του κεκτημένου όσον αφορά τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα , όπως και άλλων μορφών διεθνούς προστασίας. Παράλληλα, καθορίζονται τα δικαιώματα και υποχρεώσεις των ατόμων που αιτούνται άσυλο και των ατόμων στους οποίους χορηγείται διεθνής προστασία, οι συνθήκες υποδοχής, η διαδικασία εξέτασης αιτημάτων ασύλου όπως και άλλα συναφή θέματα.

Οι αλλαγές στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική κατάσταση σε παγκόσμιο επίπεδο, οι οποίες διαδραματίζονται με δραματικά γοργούς ρυθμούς, επέφεραν ένα νέο διεθνές πολιτικό περιβάλλον. Ένας από τους βασικούς παράγοντες που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο, είναι η μαζική μετακίνηση πληθυσμών μακριά από τις χώρες τους, με στόχο την αναζήτηση μιας καλύτερης προοπτικής, γι΄ αυτούς και τις οικογένειες τους. Τα άτομα αυτά, είχαν θέσει ως σκοπό τους, να εγκαταλείψουν την μιζέρια και τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης στην χώρα τους, αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες επιβίωσης. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, η διεθνής κοινότητα καλείται να επιδείξει την απαραίτητη πολιτική θέληση, ούτω ώστε να περιοριστούν οι παράγοντες που οδηγούν τα άτομα αυτά, να εγκαταλείψουν τις χώρες τους και να ζητήσουν διεθνή προστασία ή καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.

Η Κύπρος διαχρονικά αποτέλεσε χώρα εξαγωγής μεταναστών, ενώ τα τελευταία χρόνια μετατράπηκε σε χώρα προορισμού μεταναστών, νόμιμων και παράνομων. Λόγω της ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το κυπριακό κράτος δέχθηκε την μεγαλύτερη αύξηση των αιτημάτων ασύλου σε σύγκριση με άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η αύξηση στις αιτήσεις ασύλου, πέραν από την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτελεί απόρροια της συνεχιζόμενης κατοχής του βορείου τμήματος της χώρας μας από τις τουρκικές δυνάμεις κατοχής, αφού οι περισσότεροι παράνομοι μετανάστες χρησιμοποιούν τα κατεχόμενα εδάφη για να εισέλθουν στο νησί.

Συγκεκριμένα, ενώ το 2002 είχαν υποβληθεί 839 αιτήσεις ασύλου, το 2003 αυξήθηκαν στις 4032 αιτήσεις, και το 2004 η Κυπριακή Δημοκρατία δέχθηκε 9285 αιτήσεις ασύλου. Το 2005 ο αριθμός των νέων αιτήσεων ασύλου ανήλθε στις 7291, το 2006 στις 4286 αιτήσεις και το 2007 στις 5905.

Παρά τα μεγάλα προβλήματα που δημιουργήθηκαν από την υποβολή χιλιάδων αιτήσεων ασύλου, η τεράστια πλειοψηφία των οποίων αποδεικνύεται μέσα από τη διαδικασία εξέτασης ότι είναι αβάσιμα, βασική προτεραιότητα της Υπηρεσίας Ασύλου παραμένει η εξακρίβωση εκείνων των περιπτώσεων, που πραγματικά χρήζουν ανάγκης για διεθνή προστασία.

Πρόσφυγας είναι το άτομο το οποίο, λόγω βάσιμου φόβου δίωξης του για λόγους φυλετικούς, θρησκευτικούς, ιθαγένειας ή ιδιότητας μέλους συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου ή πολιτικών αντιλήψεων, είναι εκτός της χώρας του και δεν είναι σε θέση, ή, δεν είναι πρόθυμο να επιστρέψει σ’ αυτή.

Παράλληλα, αναγνωρίζεται καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας σε άτομα τα οποία δεν πληρούν τους λόγους για αναγνώριση τους ως πρόσφυγες, αλλά εάν επιστρέψουν στη χώρα ιθαγένειας τους, θα αντιμετωπίσουν πραγματικό κίνδυνο να υποστούν σοβαρή βλάβη και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του κινδύνου αυτού, δεν είναι πρόθυμα, να θέσουν τον εαυτό τους υπό την προστασία της χώρας τους. Επιπλέον, είναι δυνατό να παραχωρηθεί καθεστώς προσωρινής διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους σε αιτητή, ο οποίος δεν αναγνωρίζεται ως πρόσφυγας και δεν του αναγνωρίζεται το καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας.

Με την υποβολή αιτήματος ασύλου, ο αλλοδαπός αποκτά το καθεστώς του αιτητή ασύλου και όχι του πρόσφυγα. Ωστόσο, ένα πρόσωπο είναι πρόσφυγας σύμφωνα με τη Σύμβαση του 1951 από τη στιγμή που συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις του σχετικού ορισμού. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας εξέτασης του αιτήματος για άσυλο, δεν γίνεται κανείς πρόσφυγας εξαιτίας της αναγνώρισης, αλλά αναγνωρίζεται ως πρόσφυγας επειδή είναι.

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει εναρμονιστεί πλήρως με το ευρωπαϊκό κεκτημένο αναφορικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτητών ασύλου. Στα δικαιώματα των αιτητών ασύλου περιλαμβάνονται ανάμεσα σε άλλα το δικαίωμα για εργασία, το δικαίωμα να λαμβάνουν δημόσιο βοήθημα από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας εφόσον πληρούν τα κριτήρια, το δικαίωμα παραπομπής στο Κέντρο Υποδοχής το οποίο λειτουργεί στην Κοφίνου (στο παρόν στάδιο στο Κέντρο παραπέμπονται κυρίως ευάλωτες ομάδες ατόμων όπως γυναίκες και οικογένειες), το δικαίωμα για δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη με βάση τα ίδια κριτήρια όπως και για τους Κύπριους πολίτες και η πρόσβαση στη δημόσια εκπαίδευση των ανήλικων αιτητών. Επιπρόσθετα, προβλέπεται η έκδοση ενημερωτικού φυλλαδίου σε διάφορες γλώσσες σχετικά με τα δικαιώματα των αιτητών, τις παροχές που δικαιούνται αναφορικά με τις συνθήκες υποδοχής τους και τις ακολουθούμενες διαδικασίες για την πρόσβαση τους στις παροχές αυτές, τις οργανώσεις ή ομάδες προσώπων που τους παρέχουν νομική/κοινωνική υποστήριξη. Οι περί Προσφύγων Νομοθεσία προβλέπει επίσης ότι στις περιπτώσεις ασυνόδευτων ανήλικων αιτητών ασύλου, ο Διευθυντής των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας ενεργεί ως κηδεμόνας του ανήλικου.

Αναφορικά με τις διαδικασίες που ακολουθούνται, σημειώνεται ότι διασφαλίζεται σε όλες τις περιπτώσεις ο σεβασμός της αρχής της μη-επαναπροώθησης, όπως προβλέπουν οι περί Προσφύγων Νόμοι. Η Υπηρεσία Ασύλου παρεμβαίνει σε κάθε περίπτωση που έρχεται στην αντίληψη της προκειμένου να γίνεται σεβαστή η αρχή αυτή.

Για την καλύτερη λειτουργία των αρμόδιων υπηρεσιών, διασφάλιση των συνθηκών υποδοχής αιτητών ασύλου όπως και την ένταξη στην Κυπριακή Κοινωνία ατόμων στους οποίους χορηγείται διεθνής προστασία, εκταμιεύονται κοινοτικοί πόροι από διάφορα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων, το οποίο περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως η επαγγελματική κατάρτιση αιτητών ασύλου, η παροχή δωρεάν νομικής αρωγής, κοινωνικής και ψυχολογικής στήριξης, προγράμματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας, ευαισθητοποίηση και ενημέρωση της κοινής γνώμης σχετικά με τους αιτητές ασύλου κ.λ.π.

Τελειώνοντας, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η Κυπριακή Δημοκρατία κατέβαλε και καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες ώστε να δημιουργήσει την απαραίτητη υποδομή για την επιτυχή αντιμετώπιση των χιλιάδων αιτημάτων ασύλου που υποβάλλονται κάθε χρόνο, με πρωταρχικό στόχο την προστασία εκείνων των ατόμων που πραγματικά χρήζουν διεθνούς προστασίας και την πρόσβαση δικαιωμάτων που συνεπάγεται η προστασία τους.

της Υπηρεσίας Ασύλου