Τι κι αν είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ε.Ε. προμηθεύοντας την με πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Τι κι αν η Ε.Ε. είναι αυτή που καθορίζει σχεδόν πάντοτε τους όρους της οικονομικής συνεργασίας με τους εμπορικούς της εταίρους, από τους οποίους ζητάει πάντοτε την υπογραφή οικονομικών συνεταιρισμών που προαπαιτούν σεβασμό των αρχών της, όπως η ίδια τα αντιλαμβάνεται. Η Ρωσία δεν είναι ο συνήθης εταίρος της Ευρώπης και η τελευταία έχει προσαρμόσει την αντιμετώπιση της, αφού δεν κάνει να δείχνεις τα δόντια σε μία αρκούδα• όσο και αν αυτό προκαλεί πολλές φορές εσωτερικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών μελών. Οι σύνοδοι κορυφής μεταξύ των 2 δυνάμεων έχουν γίνει ρουτίνα τα τελευταία χρόνια και η ενέργεια μονοπωλεί τις συζητήσεις. Η νέα συμφωνία συνεργασίας κυρίως στον τομέα της ενέργειας και του εμπορίου βρισκόταν στο επίκεντρο και της πιο πρόσφατης Συνόδου Κορυφής ΕΕ – Ρωσίας που έλαβε χώρα στα τέλη Ιουνίου στο Νεστ Καντι Μάνσισκ της Σιβηρίας1. Η συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας ΕΕ-Ρωσίας παρέχει το βασικό πλαίσιο για τις σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας και της Ευρώπης. Η έννοια των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (PCAs), που υφίστανται τώρα με πολλές ανατολικο-ευρωπαϊκές χώρες, είχε αρχίσει από τη Ρωσία.
Και ενώ στη σύνοδο του Ιουνίου είχαμε θετικές εξελίξεις, αφού είχε προγραμματιστεί για τις 15 Σεπτεμβρίου νέα σύνοδος για τη συνεργασία ΕΕ-Ρωσίας ενώ και στις 14 Νοεμβρίου θα συναντιόνταν στη Γαλλία οι ηγέτες της ΕΕ και της Ρωσίας, η κρίση στον Καύκασο ήρθε να ταράξει και πάλι τις σχέσεις των 2 πλευρών. Ως αποτέλεσμα, είχαμε την αναβολή των διαπραγματεύσεων για μία ενισχυμένη συνεργασία με τη Ρωσία, με απόφαση της έκτακτης συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις αρχές του Σεπτέμβρη, έως ότου ολοκληρωθεί η απόσυρση των ρωσικών στρατευμάτων από τη Γεωργία. Επιπλέον καταδίκασαν την κίνηση της Ρωσίας να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας – δεν είχαν όμως κανένα πρόβλημα όταν η πλειονότητα των κρατών-μελών αναγνώριζαν το Κόσοβο.
Από τη μεριά της, η Μόσχα απάντησε χλιαρά στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου: εκφράζοντας λύπη. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι κινήσεις αυτές είναι τακτικές και λιγότερο ουσιαστικές, αφού η ΕΕ δεν μπορεί να κρατηθεί για καιρό μακριά από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η ίδια είναι που επείγεται για την ανανέωση της συμφωνίας οικονομικής συνεργασίας. Η ενεργειακή της εξάρτηση από την Ρωσία δεν της δίνει πολλές επιλογές.
Η Ευρώπη αλλά και η Δύση ευρύτερα θέλει μία συμφωνία με την Ρωσία που να ωφελεί τα δικά της συμφέροντα ενώ παράλληλα θα επιβάλλει τους κανόνες της. Στρατηγικός της στόχος ο έλεγχος των πηγών ενέργειας, σε ένα παιχνίδι που δεν το παίζει μόνη. Για τις ΗΠΑ ο έλεγχος της ενέργειας μπορεί να σημαίνει κατ’ αρχήν ένα πράγμα: τον έλεγχο της παγκόσμιας οικονομίας. Δίπλα στις ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιλαμβανόμενη πως το παιχνίδι της ενέργειας δεν μπορεί να το παίξει μόνη της αφού δεν έχει τις δυνατότητες επέμβασης που έχουν οι Η.Π.Α. – ή και την βολεύει να καθαρίζουν άλλοι για αυτή - αποφάσισε και διάλεξε τον στρατηγικό εταίρο της. Τηρώντας μία υποκριτική στάση, εμφανιζόμενη ως υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενώ κράτη μέλη της επικουρούν τους Αμερικάνους να τα παραβιάζουν, η Ευρωπαϊκή Ένωση κρατάει τα χέρια της καθαρά σε κοινοτικό επίπεδο, ενώ ενίοτε κάνει αυστηρή κριτική στους Αμερικάνους για το Γκουαντάναμο και το περιβάλλον. Η Διατλαντική εταιρική σχέση αποτελεί στρατηγική επιλογή της, επιτρέποντας μεν στους Αμερικάνους να τη χρησιμοποιούν, γνωρίζοντας δε ότι θα επωφεληθεί και αυτή από την σχέση. Σε τελική ανάλυση η Ευρώπη είναι αναγκασμένη να αποδεχθεί το γεγονός ότι το πετρέλαιο ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους ενώ το φυσικό αέριο ελέγχει η Ρωσία. Έτσι πρέπει να διασφαλίσει τις καλές τις σχέσεις και με τους δύο.
Οι καλές σχέσεις Ρωσίας- ΕΕ δεν είναι μία εξέλιξη που επιθυμούν οι ΗΠΑ. Είναι μάλλον μία εξέλιξη που δυσαρεστεί τις ΗΠΑ και επιβεβαιώνει για άλλη μία φορά ότι παρά τις ειδικές σχέσεις τους οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις αναγκάζονται εκ των πραγμάτων να έρθουν σε σύγκρουση και αντιθέσεις, ώστε να εξασφαλίσουν τα συμφέροντα τους, τα οποία δεν είναι πάντα κοινά. Και μπορεί, γιατί όχι, να επιβεβαιωθεί η άποψη του Chirac, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν το ίδιο όραμα για τον κόσμο και επομένως η Ευρώπη πρέπει να ακολουθήσει τους δικούς της στόχους και να αναπτύξει τις δικές της περιεκτικές δυνατότητες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μακροπρόθεσμα η Ευρώπη πρέπει να υιοθετήσει την προσέγγιση του Chirac. Πρώτον, γιατί η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν, - ή πρέπει να έχουν -, αποκλίνουσες απόψεις για τον κόσμο, πάνω στο πως θα πρέπει να αντιμετωπίσουν την τρομοκρατία, το Ιράν, την Αραβοϊσραηλινή διένεξη, την υποστήριξη προς τα πολυμερή καθεστώτα και άλλα παρόμοια. Δεύτερον, γιατί τα στρατεύματα των ΗΠΑ ευρίσκονται στην Ευρώπη για περισσότερα από 50 χρόνια.
Ουδείς μπορεί να προβλέψει πότε θα επιστρέψουν στην πατρίδα τους, αλλά σε κάποια φάση θα γίνει και αυτό. Επομένως, το να αρχίσει ο σχεδιασμός για την εξέλιξη αυτή με τέτοιο τρόπο ώστε η Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της επικράτεια και για αυτή των γειτόνων της μόνον ενδεδειγμένο είναι. Τρίτον, γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ήδη ένα παγκόσμιος πρωταγωνιστής σε πολλούς τομείς. Για να γίνει ένας πιο αποτελεσματικός παίκτης όμως πρέπει να αναπτύξει πολιτικές με ανθρώπινη διάσταση που να την αναδείξουν ως δύναμη ειρήνης και όχι ως δύναμη επέμβασης, επιβολής και οικονομικής αφαίμαξης, όπως οι ΗΠΑ. Εξάλλου, ο λαός πολύ σωστά λέει « δείξε μου τους φίλους σου να σου πω ποιος είσαι». Και για την ΕΕ οι ΗΠΑ είναι σίγουρα μία πολύ κακή παρέα, που την στιγματίζει και την αποπροσανατολίζει.
1 Η Επιλογή του Νεστ Καντι Μάνσισκ ως τόπου διεξαγωγής της Συνόδου δεν είναι τυχαία. Η περιοχή αυτή της Σιβηρίας θεωρείται λόγω των τεράστιων πετρελαϊκών αποθεμάτων της «το Κουβέιτ της Ρωσίας».
του Κώστα Τσιούρτου, Mέλους γραφείου Ευρωβουλής Κ.Ε. ΑΚΕΛ