Μέσα στο 2008 είχαμε διάφορες εξελίξεις ενώπιον του ΕΔΑΔ σε σχέση με τις παραβιάσεις Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων από την Τουρκία στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Αυτές δεν περιορίζονταν μόνο στα θέματα των περιουσιών όπου είχαμε την απόφαση Δημάδη καθώς και εξελίξεις στην πιλοτική διαδικασία που ακολουθεί τώρα το Δικαστήριο αλλά και στα θέματα Αγνοουμένων με την απόφαση στην υπόθεση Βαρνάβα καθώς επίσης και τις αποφάσεις στις υποθέσεις Σολομού και Ισαάκ για τα γνωστά τραγικά γεγονότα καθώς και στην υπόθεση Φωκά σε σχέση με την σύλληψη της. Η προσπάθεια του άρθρου αυτού είναι να σκιαγραφήσει τις εξελίξεις αυτές έτσι ώστε κάποιος να ενημερωθεί για την κατάσταση και να μπορέσει έτσι να αντιληφθεί τις εξελίξεις που αναμένονται.
Αγνοούμενοι
Μετά από την απόφαση της 4ης Διακρατικής Προσφυγής τον Μάιο του 2001 είχε ξεκαθαρίσει το θέμα της ευθύνης της Τουρκίας σε θέματα παραβιάσεων σε σχέση με τους Αγνοούμενους. Πριν από αυτήν το 1990 είχαν καταχωρηθεί 9 ατομικές προσφυγές Αγνοουμένων και συγγενών τους στην τότε Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Παρόλο που οι υποθέσεις αυτές είχαν κηρυχθεί παραδεκτές το 1998 παρέμειναν αδρανείς μέχρι τις 10 Ιανουαρίου 2008 που εκδόθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου. Σε αυτή η Τουρκία βρέθηκε, μεταξύ άλλων, να παραβιάζει το ανθρώπινο δικαίωμα της μη διερεύνησης της τύχης των Αγνοουμένων κατά παράβαση του Άρθρου 2. Έγινε επίσης διαπίστωση της συνεχιζόμενης παραβίασης του Άρθρου 3 αναφορικά με απάνθρωπη μεταχείριση των συγγενών των ατόμων αυτών. Σημαντικό στην υπόθεση είναι ότι το Δικαστήριο απέρριψε την Τουρκική θέση για κήρυξη των αγνοουμένων ως νεκρούς.
Παρόλη την καταδίκη της Τουρκίας το Δικαστήριο θεώρησε ότι δεδομένης της εκκρεμότητας στην 4ην Διακρατική Προσφυγή αναφορικά με το θέμα της δίκαιης θεραπείας δεν έπρεπε να επιδικάσει χρηματικές αποζημιώσεις για τις παραβιάσεις που είχαν διαπιστωθεί. Η Τουρκία ζήτησε άδεια από το ΕΔΑΔ και πέτυχε την παραπομπή της υπόθεσης αυτής ενώπιον της διακεκριμένης σύνθεσης του Δικαστηρίου (σε μια διαδικασία ουσιαστικά έφεσης) και το Δικαστήριο όρισε ακρόαση της υπόθεσης στις 19 Νοεμβρίου 2008. Στην διαδικασία αυτή θα παρουσιαστούν πέραν από τους 9 Αιτητές και την Τουρκία και η Κυπριακή Δημοκρατία καθώς και ένας μη Κυβερνητικός Οργανισμός ο οποίος ενδιαφέρεται για θέματα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και αναμένεται να υποστηρίξει τους Αιτητές. Η έκβαση της υπόθεσης θα είναι καθοριστική και για την τύχη άλλων υποθέσεων Αγνοουμένων και συγγενών τους.
Περιουσιακά
Τον Απρίλιο του 2008 εκδόθηκε η απόφαση στην υπόθεση Δημάδη ν Τουρκίας όπου επιδικάσθηκε το ποσό των €785,000 για απώλεια χρήσης και €45,000 για ηθική βλάβη σε σχέση με την διαπίστωση της παραβίασης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του κ Δημάδη σε σχέση με την κατοικία του στην κατεχόμενη Κερύνεια. Η Τουρκία ζήτησε και πάλι (ενδεχόμενα για σκοπούς καθυστέρησης) την άδεια του ΕΔΑΔ για έφεση και ακόμη αναμένεται η απόφαση.
Σε περίπτωση που η έφεση αυτή γίνει αποδεκτή τότε θα υπάρξει επανεκδίκαση. Σε περίπτωση που η έφεση απορριφθεί τότε η απόφαση καθίσταται τελεσίδικη και θα πρέπει η Τουρκία να συμμορφωθεί με την καταβολή αποζημιώσεων και αποκατάσταση της κατοχής της περιουσίας στους κληρονόμους του κ Δημάδη, ο οποίος δυστυχώς στο μεταξύ έχει αποβιώσει. Μεγάλο ενδιαφέρον έχει η υπόθεση Τύμβιου όπου ο Αιτητής ήρθε σε φιλικό διακανονισμό με την Τουρκία με σκοπό την ανταλ- λαγή της περιουσίας του με περιουσία η οποία ανήκει στην Τουρκοκυπριακή Κοινότητα και βρίσκεται στην Λάρνακα. Μέχρι τώρα φαίνεται ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει υλοποίηση τον συμβιβασμό αυτό θεωρώντας ότι ο νόμος για τον Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών αποτρέπει την ανταλλαγή αυτή.
Η υπόθεση βρίσκεται ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης της οποίας ευθύνη είναι η επόπτευση της εκτέλεσης της απόφασης και αναμένεται το αποτέλεσμα με μεγάλο ενδιαφέρον.
Τόσο η υπόθεση Λοϊζίδου όσο και η υπόθεση Ξενίδη - Αρέστη βρίσκονται επίσης ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών δεδομένου ότι η Τουρκία, παρόλο που τον Δεκέμβριο του 2003 έχει πληρώσει τις αποζημιώσεις για απώλεια χρήσης για την κ Λοϊζίδου, μέχρι σήμερα δεν της έχει επιτρέψει την κατοχή των περιουσιών της. Στην δε Ξενίδη - Αρέστη η Τουρκία ούτε πλήρωσε τις αποζημιώσεις ύψους €890,000 αλλά ούτε και επέτρεψε στην κ Ξενίδη - Αρέστη να επιστρέψει στην κατοικία και περιουσία της που βρίσκονται στην περιφραγμένη πόλη της Αμμοχώστου. Και σ'αυτές τις δύο υποθέσεις αναμένονται εξελίξεις στην Επιτροπή Υπουργών. Εκτός από τις υποθέσεις αυτές 32 περίπου ατομικές προσφυγές εναντίον της Τουρκίας έχουν ήδη κηρυχθεί παραδεκτές και αναμένεται ότι το Δικαστήριο, αφού εξετάσει τις θέσεις της Τουρκίας για το ύψος των αποζημιώσεων θα προχωρήσει να διαπιστώσει παραβιάσεις και ακολούθως να επιδικάσει αποζημιώσεις. Η Τουρκία έχει μέχρι τις 5 Νοεμβρίου 2008 να δώσει τις παρατηρήσεις της σε αυτές και αναμένεται ότι ενωρίς το νέο χρόνο θα έχουμε αποφάσεις. Τέλος, το Δικαστήριο σε 8 υποθέσεις που χαρακτήρισε ως πιλοτικές μέσα στον Ιούλιο έδωσε οδηγίες όπως καταχωρηθούν οι απόψεις των μερών σε σχέση με την "Επιτροπή Αποζημιώσεων". Από την μια η Τουρκία ισχυρίζεται ότι η "Επιτροπή Αποζημιώσεων" που έχει δημιουργηθεί συνιστά αποτελεσματική θεραπεία και γι'αυτό οι Αιτητές θα πρέπει πρώτα να περάσουν από αυτή και μετά να προσφύγουν στο ΕΔΑΔ.
Από την άλλη πλευρά τόσο οι Αιτητές όσο και η Κυπριακή Δημοκρατία επιμένουν ότι η "Επιτροπή Αποζημιώσεων" είναι αντίθετη με το διεθνές δίκαιο, δεν συνάδει με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και εν πάση περιπτώσει δεν προσφέρει αποτελεσματική θεραπεία. Κατά συνέπεια οι προσφυγές αυτές πρέπει να κηρυχθούν παραδεκτές και να προχωρήσουν μαζί με όλες τις άλλες. Εν αναμονή των εξελίξεων αναβλήθηκε η εξέταση όλων των εκκρεμουσών ατομικών προσφυγών.
Όπως είναι φανερό η έκβαση των 8 αυτών υποθέσεων θα είναι καθοριστική για τα θέματα διεκδίκησης περιουσίας στα κατεχόμενα.
Άλλες Υποθέσεις
Το Ιούνιο 2008 εκδόθηκαν 3 αποφάσεις.
Η πρώτη ήταν στην υπόθεση Σολωμού, η δεύτερη στην υπόθεση Ισαάκ και η τρίτη στην υπόθεση Φωκά. Τα γεγονότα των δύο πρώτων είναι γνωστά και δεν θα παρατεθούν. Αξίζει μόνο να αναφερθεί ότι διαπιστώθηκαν παραβιάσεις Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και επιδικάσθηκαν ποσά στην μεν υπόθεση Σολωμού της τάξης των €35,000 για τον πρώτο Αιτητή και €15,000 για κάθε ένα από τους 2ον μέχρι τον 7ον Αιτητές, πλέον έξοδα. Στην υπόθεση Ισαάκ οι αποζημιώσεις ήταν €115,000 για τον πρώτο Αιτητή, €35,000 για τους 2ον και 3ον Αιτητή και €15,000 για τους 4ον μέχρι 7ον Αιτητή, πλέον έξοδα. Οι παραβιάσεις είχαν να κάνουν με το δικαίωμα ζωής το οποίο παραβιάστηκε από τις πράξεις ατόμων κάτω από τον έλεγχο της Τουρκίας.
Τέλος, εκδόθηκε η απόφαση στην υπόθεση Φωκά όπου παρόλο που διαπιστώθηκε παραβίαση σε σχέση με την ελευθερία του λόγου και η Τουρκία καταδικάστηκε σε αποζημιώσεις €300, πλέον έξοδα, δυστυχώς θεωρήθηκε ότι η σύλληψη και κράτηση της δεν ήταν παράνομη. Για το θέμα αυτό η Αιτήτρια έχει κάνει αίτηση για παραπομπή στην Ολομέλεια του Δικαστηρίου και αναμένεται η απόφαση.
Συμπέρασμα Οι εξελίξεις που αναμένονται στους επόμενους μήνες πιστεύω ότι θα έχουν να κάνουν με το θέμα των περιουσιών και ειδικά με αυτές της "Επιτροπής Αποζημιώσεων". Επίσης η έκβαση της ακρόασης των υποθέσεων Αγνοουμένων θα είναι καθοριστική για όλους τους Αγνοούμενους της Κύπρου.
του Αχιλλέα Δημητριάδη, Δικηγόρου