Πραγματικά διλήμματα και ψευδοδιλήμματα:
Η συντριπτική πλειοψηφία δέχεται ότι το Ολοκαύτωμα έγινε. Υπάρχουν όμως και οι αναθεωρητές του, οι οποίοι βλέπουν πίσω από το Ολοκαύτωμα τους ίδιους τους Εβραίους που διέδωσαν/χρησιμοποίησαν τον εν λόγω μύθο στήνοντας την πιο επιτυχημένη υπέρ τους προπαγάνδα. Τον Απρίλη του 1967 στην Ελλάδα έγινε για την πλειοψηφία του κόσμου πραξικόπημα και για μια μικρή μειοψηφία επανάσταση; Το 1974 ήταν και εισβολή και επέμβαση ειρήνης; Κακώς τα παραπάνω case studies συνδέθηκαν μεταξύ τους στην πρόσφατη συζήτηση για την κατεύθυνση που θα πάρει η ιστορική εκπαίδευση του τόπου. Υποστηρίχθηκε δε από μερικούς ότι οι επερχόμενες αλλαγές στην εκπαίδευσή μας θα τα ισοπεδώσουν όλα.
Κάθε περίπτωση όμως από τις παραπάνω είναι διαφορετική και χρήζει ιδιαίτερης προσέγγισης. Καταρχήν να πούμε ότι στην Ιστορία όλα σχεδόν τα ζητήματα είναι επίμαχα, αφού για όλα εκφράζονται διαφορετικές/αντίπαλες ερμηνείες. Οι σύγχρονες τάσεις στο πεδίο της ιστορικής σκέψης και της ιστορικής εκπαίδευσης ιεραρχούν πολύ ψηλά τη διαπραγμάτευση των διαφορετικών εκδοχών και αναγνώσεων. Οι μονοδιάστατες αφηγήσεις της ιστορίας περιορίζουν την κατανόηση των σύνθετων και πολύπλοκων ιστορικών φαινομένων. Δεν έχουν θέση σε ένα σύγχρονο μάθημα ιστορίας που αποσκοπεί σε μια νέα γενιά που θα σκέφτεται κριτικά και θα ζήσει σε ένα πολυπολιτισμικό κόσμο, διαφορετικό από αυτόν που μεγαλώσαμε εμείς.
Ας μην ταυτίζουμε ωστόσο την παράθεση και διαπραγμάτευση των διαφορετικών ερμηνειών με τον εξισωτισμό όλων των απόψεων. Ούτε με τον ακραίο σχετικισμό του “everything goes” που τελικά οδηγεί στην απώλεια του ιστορικού νοήματος. Εδώ ακριβώς είναι που βρίσκεται η παρανόηση. Για παράδειγμα, σε ένα μάθημα για το Ολοκαύτωμα, όπου έχουν μελετηθεί ποικίλες πηγές σε σχέση με τη διαμόρφωση του αντισημιτικού κλίματος, η συζήτηση για τους αναθεωρητές του Ολοκαυτώματος αποκτά άλλο νόημα. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι μαθητές/τριες αποκτούν τα εργαλεία για να αναγνωρίσουν τους τρόπους που στήθηκε η αντισημιτική προπαγάνδα και κατασκευάστηκε η συνομωσιολογική ανάγνωση των ιστορικών φαινομένων της εποχής («πίσω από όλα τα κακά κρύβονται οι Εβραίοι»). Έτσι, μπορούν να αντιπαρατεθούν με την άποψη των «αναθεωρητών» του Ολοκαυτώματος που «μυρίζει» αντισημιτισμό. Για το ΄67 καλό θα ήταν να διδαχτούν, μέσα από πολλαπλά ιστορικά παραδείγματα, οι έννοιες πραξικόπημα, χούντα και επανάσταση και τα δομικά χαρακτηριστικά τους. Με αυτό τον τρόπο τα παιδιά όντως θα μπορούν να ξεχωρίσουν ότι δεν αρκεί η απλή επίκληση της λέξης επανάσταση για να οριστεί ένα γεγονός ως τέτοιο και μαθαίνουν πώς λειτουργεί η προπαγάνδα των στρατιωτικών καθεστώτων.
Σε σχέση με το 1974, πιστεύω ότι η πρόσφατη στοχοποίηση επιστημόνων και πολιτικών δυνάμεων ότι δήθεν εξισώνουν την ερμηνεία εισβολή με την ερμηνεία επέμβαση ειρήνης είναι ανακριβής, άδικη και πολιτικά ύποπτη. Κανείς δεν είπε ή έδειξε μέσα από τα λεγόμενά του την πρόθεση να κάνει κάτι τέτοιο. Ας μην κοροϊδευόμαστε. Αυτό που ενοχλεί είναι η εκδήλωση της πρόθεσης για μια πιο σφαιρική, κριτική και αναστοχαστική διάθεση για το ΄74. Οι επιμέρους εκφάνσεις της βίας και του πολέμου αυτού πρέπει να ιστορικοποιηθούν ώστε να αποφύγουμε την ερμηνεία που οριοθετεί την ιστορική ανάλυση μέσα στα πλαίσια των απλοϊκών σχημάτων θύτη – θύματος, καλού – κακού, νικητή – νικημένου. Πώς και γιατί φτάσαμε στο ’74, η κριτική ανάλυση και η βαθύτερη κατανόηση της σύγκρουσης, οι αποσιωποιήσεις της συλλογικής μνήμης, οι αποκαλύψεις των γεγονότων ταμπού, οι στερεοτυπικές απεικονίσεις του «άλλου» καθώς και η ενσυναίσθηση είναι εάν θέλετε τα πραγματικά διακυβεύματα αυτής της συζήτησης.
Ο τρόπος ωστόσο που τέθηκε το ερώτημα για τις πολλαπλές και αντιμαχόμενες αναγνώσεις της ιστορίας και ο τρόπος που συνδέθηκε το ερώτημα αυτό με τη μνήμη για το ΄74 συσκοτίζει αντί να διαφωτίζει τις προοπτικές της πολυπρισματικότητας στη διδασκαλία του τραυματικού για τον τόπο γεγονότος..
της Ρένας Χόπλαρου, Εκπαιδευτικού