Οι προτάσεις της πλευράς μας στις απευθείας συνομιλίες

της Σταύρης Καλοψιδιώτου
Νομικού – Διεθνολόγου

Τους τελευταίους μήνες, οι συζητήσεις γύρω από τις θέσεις που κατατίθενται στο τραπέζι των απευθείας διαπραγματεύσεων βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής του τόπου. Οι πολίτες γίνονται καθημερινά δέκτες μιας έντονης και στείρας αντιπαράθεσης η οποία οδηγεί στη δημιουργία ενός αρνητικού κλίματος σε σχέση με τις συνεχιζόμενες απευθείας διαπραγματεύσεις...

Το πιο προβεβλημένο ίσως επιχείρημα που τίθεται είναι ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά υπαναχωρεί και υιοθετεί υπό μορφή συμβιβασμού θέσεις της Τουρκίας. Η πραγματικότητα όμως πόρρω απέχει από κάτι τέτοιο. Διαχρονικά, τα ζητήματα της σταθμισμένης ψήφου, της εκ περιτροπής προεδρίας, καθώς επίσης και το ζήτημα των εποίκων έχουν αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Επιχειρώντας κανείς να σκιαγραφήσει τη θέση των σημερινών μας προτάσεων στο ιστορικό δρομολόγιο των προσπαθειών επίλυσης του Κυπριακού, καταλήγει όντως στο συμπέρασμα ότι καμιά εξ αυτών δεν αποτελεί καινούριο εφεύρημα. Και παρά το γεγονός ότι, με νομικούς όρους μια πρόταση που απορρίπτεται συνολικά θεωρείται άκυρη, στην πολιτική πραγματικότητα- και το Κυπριακό πρόβλημα παραμένει πολιτικό- οι κληρονομιές των διαπραγματεύσεων και τα δεδομένα επί του εδάφους δεν παύουν να βαραίνουν τις πλάτες του κάθε διαπραγματευτή.

Η σταθμισμένη ψήφος συμπεριλαμβάνεται στις Ομόφωνες Αποφάσεις του Εθνικού Συμβουλίου του 1989 και έκτοτε δεν έχει τύχει αμφισβήτησης. Στην πραγματικότητα η στάθμιση ψήφου αποτελεί μέτρο που θα εφαρμοστεί μόνο αναφορικά με την ψήφιση του Τ/Κ ηγέτη, εφόσον θα ήταν παράλογο ως Ε/Κ πλευρά να επιδιώκουμε και να απαιτούμε κατά τρόπο αποκλειστικό όπως καθορίζουμε με τη δική μας ψήφο και το ποιος θα είναι ο Τ/Κ εκλεγμένος ηγέτης. Ζήτημα καθολικής αριθμητικής ισότητας, δεν τίθεται. Αντίθετα βελτιώνονται προηγούμενες προτάσεις όπου η εκλογή Προεδρικού Συμβουλίου από τη Γερουσία, απαιτούσε απόλυτη στάθμιση. Το γεγονός μάλιστα ότι προβλέπεται κοινή/ μικτή ψηφοφορία συνιστά ουσιαστική πρόοδο από τη Συνθήκη της Ζυρίχης, εφόσον αποτελεί συνενωτικό στοιχείο ενάντια στη λογική των εθνοτικών διαχωρισμών.

Ένα επιχείρημα που χρησιμοποιείται κατ’ επανάληψη αφορά το σεβασμό της δημοκρατικής αρχής «ένας πολίτης, μία ψήφος». Σε ομοσπονδιακά όμως συστήματα, πέρα από το σεβασμό των πολιτικών δικαιωμάτων που είναι δεδομένος, αυτό που ταυτόχρονα επιβάλλεται - χωρίς να σημαίνει αριθμητική εξίσωση- είναι και η διατήρηση της αρχής της ισότητας των περιφερειών, όπως συμβαίνει σε όλες ανεξαίρετα τις ομοσπονδίες. Που στην προκειμένη περίπτωση εκφράζεται με τη διασφάλιση του καθορισμού του Τ/Κ ηγέτη από τη δική του κοινότητα. Παραδείγματα διαφόρων μορφών στάθμισης συναντούμε μάλιστα ακόμη και σε μη ομοσπονδιακά συστήματα.

Όσο για την εκ περιτροπής προεδρία, ούτε αυτή αποτελεί νέο στοιχείο. Το γεγονός μάλιστα ότι βάσει της σημερινής πρότασης, καταργούνται τα σκληρά βέτο, αποτελεί βελτίωση από προηγούμενες θέσεις και ως εκ τούτου και αυτή η πρόταση θα έπρεπε να εκτιμηθεί συνολικά, αξιολογώντας τη σημασία όλων των στοιχείων που τη συνθέτουν.

Σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις που κατατέθηκαν από την πλευρά μας προτάσεις επί της φιλοσοφίας λύσης του Κυπριακού ο εκλιπών Πρόεδρος και διαπραγματευτής της ελληνοκυπριακής πλευράς δεν ήγειρε θέμα εκ περιτροπής προεδρίας.

Στις 30/3/2004 στο Μπούργκενστοκ η πλευρά μας κατέθεσε κείμενο υπό τον τίτλο «Αρχική αντίδραση και προτάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς για συμβιβασμούς επί του αναθεωρημένου Σχεδίου των Ηνωμένων Εθνών της 29ης Μαρτίου 2004». Στα πλαίσια του εν λόγω κειμένου κατατέθηκαν 18 παρατηρήσεις καμία εκ των οποίων δεν αναφέρεται στην εκ περιτροπής προεδρία.

Ανάλογα, καμία νύξη δεν έγινε ούτε και στη Σύνοψη/Κωδικοποίηση των θέσεων της Ελληνοκυπριακής πλευράς που μεταφέρθηκε δια αντιπροσώπου του τέως Προέδρου στη Νέα Υόρκη, στις συνομιλίες με τον κ. Πρέντεργκαστ, το Μάιο του 2005. Κι αυτό παρά την πρόταξη 19 σημείων ανάμεσα στα οποία συμπεριλαμβανόταν και το κεφάλαιο της Διακυβέρνησης. Ενώ με σειρά αναφορών γινόταν μνεία στην αποτελεσματική αντιπροσώπευση των μελών και των δύο κοινοτήτων στα όργανα του κεντρικού κράτους, καθώς και στο γεγονός ότι οι Τ/Κ ανησυχίες είναι υπόψη της Ε/Κ πλευράς.

Βέβαια, σήμερα επιχειρείται όπως η Κωδικοποίηση παρουσιάζεται ως σύνθεση των θέσεων που εξέφρασαν τα πολιτικά κόμματα στο Εθνικό Συμβούλιο και ότι αυτές δεν δέσμευαν τον τέως Πρόεδρο. Αυτή η θέση όμως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα εφόσον ο ίδιος ο τότε Πρόεδρος σε ομιλία του στο 20ο Συνέδριο του ΑΚΕΛ δήλωσε το αντίθετο.

Η παραμονή συγκεκριμένου αριθμού εποίκων, επίσης δεν αποτελεί καινοφανή πρόταση. Πρόκειται για χιλιοειπωμένο συμβιβασμό της πλευράς μας στον οποίο μας έχουν εξαναγκάσει τα τετελεσμένα της εισβολής και της κατοχής. Η χρονική στιγμή της δήλωσης του Προέδρου Χριστόφια για τους έποικους στόχευε στο να εκφραστεί καλή διάθεση από μέρους της πλευρά μας σε ένα ζήτημα που εμπεριέχει ανθρωπιστικές πτυχές, αλλά και που επί της ουσίας συνιστά επανάληψη προηγούμενων θέσεων. Ασφαλώς υπό τον όρο της αποχώρησης της πλειοψηφίας των εποίκων ως θέση αρχής.

Στο βιβλίο της κ. Πάλεϊ «Μια παταγώδης αποτυχία των Διεθνών Σχέσεων», σελ. 539, δημοσιεύεται επιστολή του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας στα Ηνωμένα Έθνη, στην οποία καταγράφεται η συμφωνία του για παραμονή εποίκων που ξεπερνούν τις 50.000. «Ο κατάλογος των Τούρκων και Ελλήνων υπηκόων που πρόκειται να αποκτήσουν την κυπριακή ιθαγένεια δεν θα έπρεπε να αριθμεί περισσότερα από 30.000 άτομα, εκπληρώνοντας τα κριτήρια που προβλέπονται από το Σχέδιο. Επιπροσθέτως, οι έποικοι που έχουν παντρευτεί Τουρκοκύπριες και οι απόγονοί τους (που εκτιμούνται σε 15.000) ενδεχομένως να γίνουν πολίτες, ανεβάζοντας έτσι το συνολικό αριθμό σε άνω των 45.000. Ακόμη δεν θα πρέπει να δοθεί το δικαίωμα μόνιμης παραμονής σε άνω του 5%».

Δυστυχώς, οι προτάσεις που κατατίθενται δεν αξιολογούνται ούτε αντιμετωπίζονται ως θα έπρεπε. Σε εποχές όμως που είναι κρίσιμες για το μέλλον του τόπου και του λαού μας η ευθύνη που βαραίνει όλους είναι όπως παραθέτουμε θέσεις κι απόψεις μέσα στα νενομισμένα θεσμικά πλαίσια του κράτους. Οι εποικοδομητικές τοποθετήσεις, οι δημιουργικές προτάσεις και όχι η στείρα άρνηση, καθώς και η εγκατάλειψη μαξιμαλιστικών θέσεων που εξωθούν στην εδραίωση της λογικής του ευκταίου και όχι του εφικτού, αποτελούν τη μοναδική επιλογή στη δύσκολη προσπάθεια που διεξάγουμε.